با اين حال، در مورد نسيان و فراموشى، انسان دنبال گمشده‌اى كه نمى‌داند چيست مى‌گردد و ناگاه با جمع آورى قرائن مختلف به سراغ فقسه‌اى مى‌رود كه گمشده او آنجاست و آنرا مى‌يابد!

دانشمندان نام اين را «معجزه حافظه» گذارده و راستى جاى اين هم هست، وقتى در حقيقت در اينجا نكته باريكى است كه راه حل اين تضاد شگفت آور در آن نهفته است و آن اينكه:

در اينگونه موارد انسان دنبال خود آن نام و يا آن موضوع كه نمى‌داند چيست نمى‌گردد، بلكه براى بدست آوردن آن، مجموعه حوادثى را كه همراه نام مورد نظر در ذهنش جمع آورى شده جستجو مى‌كند.

مثلًا ميداند با اين دوست در فلان روز و فلان محل براى نخستين بار آشنا شده، فوراً پرونده آن روز و آن محل را از حافظه مى‌خواهد و به ورق زدن آن مشغول مى‌شود ناگاه در لابلاى پرونده مزبور نام مشخصى توجه او را بخود جلب مى‌كند اين نام بدون شك همان نام رفيق است آنچنان از پيدا كردن گمشده‌اش شاد مى‌شود كه تمام رنجهائى را كه براى يافتن‌