ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٥٤ - اعراب

بيان آيه ٧٦- ٧٧- ٧٨- ٧٩

قرائت‌

راى: ابو عمرو و ورش بفتح راء و كسر همزه خوانده‌اند. ابن عامر و حمزه و كسايى به كسر راء و همزه و ديگران بفتح راء و همزه قرائت كرده‌اند.

لغت‌

جن عليه الليل: تاريكى شب او را فرا گرفت. جنّ بموجودى گويند كه از چشم‌ها پنهان و پوشيده است. شاعر گويد:

يعنى: از جانب كرى به آبى وارد شدم كه تاريكى سياه آن را پوشانده بود.

افول: پنهان شدن.

بزوغ: طلوع.

قمر: در سه شب اول ماه به ماه هلال و در بقيه ماه، قمر گفته ميشود. اينكه به ماه قمر مى‌گويند به خاطر سفيدى آن است.

اعراب‌

چرا «شمس» را يك جا مذكر و يك جا مؤنث بكار برده، گويد: «بازغة»(هذا رَبِّي) ...؟

پاسخ اين است كه «هذا» اشاره به نور است.[١] اما علت اينكه شمس را مؤنث و قمر را مذكر قرار مى‌دهند، اين است كه تانيث در پاره‌اى از موارد براى تعظيم است.

[١]- ممكن است رمز ديگرى داشته باشد و آن اينكه وقتى خورشيد را خدا ميخواند و بر مسند الوهيت مى‌نشاند، اسم اشاره مذكر برايش بكار مى‌برد. اما همين كه بر اثر افول، او را لايق اين مسند نميداند بار ديگر طبق معمول ضمير مؤنث به آن برمى‌گرداند.