صحیح نیست. وی ادعا می‌کند که ائمه خود به قیاس عمل می‌کرده‌اند، و آنــ‌گاه برای این ادعای خود هشت حدیث یادشده را که به موضوع اختلاف روایات می‌پردازد و در برخی از آن‌ها به مسئله قیاس نیز اشاره شده است، گزارش می‌کند [٢٠١] و سپس نتیجه می‌گیرد که این تفاوت جواب به جهت تغییر اجتهاد و رأی امام ٧ بوده است.[٢٠٢]

ما در این‌جا از گزارش نقد‌های نویسنده المحیط خودداری کرده و تنها به ذکر احادیث مورد نظر از جزء نخست المحیط، (صفحه ٦٤ ــ ‌٦٥)‌ بسنده می‌کنیم‌:

١. فروی أبوجعفر القمي في نوادرالحکمة فی اختلاف الحدیث[٢٠٣] قال: حدّث الحسن بن علی عن العباس بن عامر عن أبي‌بکیر[٢٠٤]عن بعض أصحابنا عن أبي‌عبدالله ٧ قال: إذا ابتلیتم بالأمر لا بدّ لکم من العمل به لم‌یبلغکم عنا فیه شيء فخذوا بقول الناس فیه عن علي٧‌ و إن لم‌یبلغکم فیه عن علي شیء فخذوه برأیکم ثم تسئلوا [٢٠٥]‌عنه بعد ذلک فإن کان صواباً و إلا رجعتم إلی الحقّ عند سماعه.[٢٠٦]

٢. و رَوَی عن عبدالملک بن عبید الصیرفي عن أبی‌عبدالله قال: إن الناس لو قاسوا

[٢٠١] . چنانکه خواهید دید در برخی از این احادیث سخن از آن است که امام در پاسخ به یک پرسش، دو گونه جواب بیان فرموده‌اند.

[٢٠٢] . روشن است که این دیدگاهی کاملاً نادرست است و دانشوران امامیه از دیرباز به این گونه شبهات پاسخ داده‌اند که اینجا جای تفصیل آن نیست. برای بحثی مختصر و مفید درباره پدیده اختلاف روایات و علل آن ر . ک: الرافد في علم الأصول، ص ٢٥ به بعد.

[٢٠٣] . ظاهراً مراد نویسنده «باب اختلاف‌الحدیث» در کتاب نوادرالحکمه است.

[٢٠٤] . تذکر این نکته لازم است که در اسناد این هشت روایت گاه تصحیفات و تحریفاتی دیده می‌شود که ظاهراً منشأ آن سهو نویسنده المحیط یا اشتباه کاتبان بعدی است، ولی در این‌جا مجال پرداختن به این تصحیفات نیست. برای نمونه، در نمایه مشایخ عباس بن عامر، نام عبدالله بن بکیر وجود دارد که شمار قابل توجهی روایت از او نقل شده است. بر این اساس روشن است که سند نقل‌شده در متن دچار تصحیف است. ر.‌ک: برنامه «‌درایة النور»، بخش اسناد، گزینه راوی.

[٢٠٥] . این کلمه در نسخه ظاهراً «تسألوا» خوانده می‌شد، ولی بر اساس قواعد عربی قاعدتاً باید «‌تسألون‌» صحیح باشد. این احتمال هم دور از ذهن نیست که اصل کلمه در نوادرالحکمه «اسألوا» بوده و اشتباه در نقل از سوی نویسنده المحیط یا کاتبان بعدی رخ داده باشد.

[٢٠٦] . «اگر حادثه‌ای برای شما پیش آمد که ناچار بودید اقدامی در آن انجام دهید و از ما نیز در آن موضوع روایتی به شما نرسیده بود، به روایت عامه از امیرالمؤمنین در آن باره عمل کنید و اگر از امیرالمؤمنین نیز روایتی به شما نرسیده بود، به نظر خود عمل کنید و سپس به جستوجوی حکم آن بپردازید؛ اگر ‌[دانستید] نظر شما درست بوده است [چه بهتر]، وگرنه آن‌گاه که دیدگاه صحیح را شنیدید، به آن باز می‌گردید.» این حدیث در جوامع روایی موجود شیعه گزارش نشده است، ولی برای مضمونی که اندکی با آن نزدیک می‌نماید ر.ک: الکافی، ج ١، ص ٣٩٩.