علی بن حسین بن محمد معروف به شیاة سریجان‌[١٩٣]، شیخ عالم ابوالحسن‌ الزیدي‌؛ [وی] نویسنده کتاب المحیط بأصول الإمامة است که به عنوان شرحی بر کتاب الدعامة نوشته شده است؛[١٩٤] اگرچه در ترتیب مباحث با آن تفاوت دارد.[١٩٥]

وی سپس درباره مشایخ روایی نویسنده المحیط سخن گفته[١٩٦] و جایگاه علمی او را بسیار می‌ستاید‌.[١٩٧] [١٩٨]

هشت حدیث یادشده در المحیط به نقل از نوادرالحکمه

درذیل هشت حدیثی را که استاد انصاری از آن سخن گفته بودند و نویسنده المحیط از کتاب نوادرالحکمة محمد بن احمد بن یحیی اشعری[١٩٩] گزارش کرده است، گزارش می‌کنیم[٢٠٠]‌. پیش‌تر این توضیح مقدماتی را بیفزاییم که کتاب المحیط ــ چنان‌که پیش‌تر گذشت ــ نقد اندیشه‌های کلامی شیعه، به‌ویژه در موضوع امامت است. نویسنده در بخشی از جزء نخست آن با عنوان‌ «‌فصل في صحة القیاس الشرعي» به دیدگاه شیعه در بطلان قیاس اشاره می‌کند و می‌گوید: این‌که شیعیان ادعا می‌کنند که ائمه اهل‌بیت ٧ از قیاس نهی می‌کرده‌اند،

[١٩٣] . این لقب در منابع مختلف به اشکال گوناگون ذکر شده است. به نظر می‌آید اصل آن واژه فارسی « شاه » باشد. چنان‌که از نقل کتاب أعلام المؤلفین الزیدیة که در ادامه می‌آید، پیداست.

[١٩٤] . کتاب الدعامة اثر امام مشهور زیدی در قرن پنجم ابوطالب یحیی بن الحسین الهارونی (م ٤٢٤ ق.)است که به اثبات عقاید زیدیه می‌پردازد. برای آگاهی تفصیلی از این کتاب ر. ک : مجله کتاب ماه دین، «ابوطالب هارونی و کتاب الدعامة في تثبیت الإمامة» ش٦٢، آذر١٣٨١، ص ٨٥ ــ ٨٧ .

[١٩٥] . طبقات الزیدیة الکبری، ج ٢، ص ٧٣٢.

[١٩٦] . همان ج ٢، ص ٧٣٢ ــ ٧٣٣.

[١٩٧] . همان ج ٢، ص ٧٣٤.

[١٩٨] . همین اطلاعات را در: أعلام المؤلفین الزیدیة، ص ٦٧١ ــ ٦٧٢ بنگرید. در آن‌جا دارد : « علي بن حسین الزیدي معروف به شاة سریحان از بزرگان علمای زیدیه در عراق بود.»

[١٩٩] . رجالیان شیعه عموماً وی را به وثاقت کامل ستوده‌اند هر چند به جهت نقل از ضعفا و اعتماد بر مراسیل بر وی خُرده گرفته‌اند. نوادرالحکمه نیز از کتاب‌های مهم مکتب قم در سده سوم بوده است. ابن‌ولید، استاد صدوق، برخی از روایات این کتاب را از زمره روایات قابل اعتماد بیرون می‌دانست. برای آگاهی بیشتر درباره اشعری و کتابش ر.ک: رجال‌النجاشی، ص ٣٤٨؛ الفهرست شیخ طوسی، ص ٢٢١ ــ ٢٢٢.

[٢٠٠] . مشخصات این نسخه دوجلدی چنین است: «کتاب المحیط بالإمامة، تألیف أبوالحسن علي بن الحسین بن محمد الدیلمي الزیدي [... ــ ق ٥ هـ ]، مرکز التراث و البحوث الیمني». اطلاعات موجود بر مهر روی مجلد نخست این نسخه به شرح زیر است: «مرکز التراث و البحوث الیمني، مکتبة المرکز، الرقم: ٢٦، التاریخ: ١٧/ ٩ / ٢٠٠٣ م». جزء نخست نسخه در ٢٦١ صفحه و جزء دوم آن در ١٣٠ صفحه کتابت شده است. جزء دوم از انتها افتادگی دارد و خط آن با جزء اول متفاوت و خواندن آن دشوارتر از جزء نخست است که ظاهراً بیانگر آن است که کاتب آن با کاتب جزء نخست متفاوت بوده است.