پیامبر اکرم ٩ قبل از مبعوث‌شدن به رسالت و نبوت، یک ماه از سال را در غار حرا معتکف شده و به عبادت می‌پرداختند. هنگامی ‌که این مدت به پایان می‌رسید از غار خارج شده و از کوه پایین می‌آمدند و مستقیم به مسجد‌الحرام رفته و طواف می‌کردند و سپس به خانه برمی‌گشتند.[٣٥٧]

حتی مشرکان نیز در کنار بت‌های خود به قصد تقرب به آن‌ها معتکف می‌شدند[٣٥٨] و گاهی آن را به واسطة نذر بر خود لازم می‌کردند. احمد بن حنبل دربارة خلیفه دوم نقل می‌کند كه وي از رسول خدا ٩ درباره‌ی اعتکافی که در زمان جاهلیت نذر کرده بود که در مسجدالحرام انجام دهد، پرسید و حضرت به او دستور دادند که نذرش را ادا کند.[٣٥٩] از این گزارش معلوم می‌شود که مشرکان مکه قبل از اسلام در کنار کعبه، که محل قرار گرفتن بت‌هایشان بود، معتکف می‌شدند و اين عمل را با نیت و سبک خاص خودشان و در مکان‌های مختلفی مانند کوه‌ها و غار‌ها انجام می‌دادند،[٣٦٠] که در اسم، با اعتکاف اسلامی مشترک است.

در اسلام، قرآن‌كريم مسئله اعتكاف را در آیات ١٢٥و١٨٧ سوره « بقره» بيان كرده است. روایات فراوانی نيز دربارة خصوصیات و شرایط اعتكاف به ‌دست ما رسیده و در سیرة اهل بيت ٨ نيز گزارشاتی وجود دارد؛ برای مثال، خبرهاي متعددي دربارة اعتكاف پيامبر ٩ در مسجدالنبي در دست است كه در يكي از آن‌ها آمده:

ايشان همه‌ساله ده روز از ماه مبارک رمضان را معتکف می‌شدند. سال سوم هجرت، اعتكاف ايشان بيست روز طول كشيد كه ده روز آن بابت قضاي اعتكاف سال گذشته بود، چراكه سال قبل در ايام ماه مبارك رمضان همراه با ساير مسلمانان در غزوة بدر حضور داشتند.[٣٦١]

هم‌چنين در سال آخر عمر شریفشان نیز بیست روز معتکف شدند.[٣٦٢]

[٣٥٧]. العمده، ص١١.

[٣٥٨]. ر.ک: الطبقات‌الكبرى، ج١، ص١٥٨.

[٣٥٩]. مسند احمد، ج٢، ص١٥٣.

[٣٦٠]. المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج٦، ص٥٠٩.

[٣٦١]. کافی، ج٤، ص١٧٥.

[٣٦٢]. ر.ک: مسند احمد، ج٢، ص٣٣٦.