نمی‌شود.» [٢٣٢] وی سپس در ادامه به امامیه نسبت می‌دهد که قائل به نقصان در قرآن بوده‌اند: «فإنّکم تزعمون أنّ النقص کثیر حتی رویتم أنّ سورة الأحزاب أکثر من سورة البقرة». [٢٣٣]

المحیط هم‌چنین به دیدگاه برخی از امامیه درباره مبنای استحقاق امامت اشاره می‌کند که معتقد بودند امامت در حقیقت پاداشی است که خداوند در برابر اعمال صالح امام به وی عطا کرده است: «و ذهب بعضهم إلی أنّ الإمامة تستحقّ بالطاعات لأنّها جزاء علی الأعمال و هو قول النوبختیّة من الإمامیّة و بعض المحدثین منهم.»[٢٣٤] وی هم‌چنین در ادامه این دیدگاه را این‌گونه تبیین می‌کند: «إن الذي حکی الشیخ أبوعلي [٢٣٥] عن القائلین بهذا المذهب أنّ الإمام یفعل في کل وقت ما یستحقّ به الإمامة».[٢٣٦]

هم‌چنین وی از دیدگاه دیگری نیز درباره چگونگی انتقال امامت به امام بعد اشاره می‌کند: «و ذهب بعض من لا تحصیل له من الإمامیّة أنّ الإمامة إذا کان یستحقها الأبناء بعد الآباء علی الطریقة التي یذهبون إلیها فهي مستحقّة کالإرث».[٢٣٧]

از دیگر منقولات کلامی مهم المحیط گزارش آن از کتاب الآراء و الدیانات حسن بن موسی نوبختی، از متکلمان برجسته شیعه در سده سوم و چهارم است. وی در جزء دوم المحیط (صفحه ١٧ و ١٨) از چند باب کتاب الآراء و الدیانات مطالبی را گزارش می‌کند که در نوع خود بسیار مهم می‌نماید. پیش از آن باید بگوییم که وی در این بخش به نقد دیدگاه شیعه درباره وجود نص متواتر بر هر یک از ائمه ٧ می‌پردازد و تلاش می‌کند

[٢٣٢] . المحیط، جزء اول، ص ١٠١ ــ ١٠٢.

[٢٣٣] . همان‌ص ١٠٣ ــ ١٠٤. مضمون «طولانی‌تر بودن سوره احزاب از سوره بقره» در روایات شیعه تا آن‌جا که نگارنده یافته است در کتاب فضائل‌القرآن حسن بن علی بن ابی‌حمزه بطائنی (برای وی و کتابش ر. ک: رجال النجاشی، ص ٣٦ ــ ٣٧، رجال الکشي، ص ٥٥٢) روایت شده که از آن‌جا نیز به ثواب‌الاعمال، ص ١١٠راه یافته است. منبع دیگر این مضمون کتاب القرائات سیاری است (ر. ک: مقاله «بررسی کوتاه از ستیزه‌های دیرین»، ص ١٤٢، پانوشت ٨. نیز برای نقد آن ر .ک: آراء حول القرآن، ص ١٠٧ ــ ١٠٨ و سلامة القرآن من التحريف، ص: ٤٩٣. برای پیشینه این بحث در شیعه ر. ک: اوائل‌المقالات ص ٨٢.

[٢٣٤] . المحیط، جزء اول، ص ١٢٣.نیز ر. ک: اوائل‌المقالات، ص ٦٤.

[٢٣٥] . مراد، ابوعلی جبائی است و این دیدگاه احتمالاً از کتاب المقالات وی نقل می‌شود. برای آگاهی بیشتر ر. ک: کتاب ماه دین، «ابوعلی الجبائی و کتاب المقالات» ش ٩١ ــ ٩٢، ص ٤ ــ ١١.

[٢٣٦] . المحیط، جزء اول ص ١٢٥.

[٢٣٧] . همان.