عملیات والفجر٣ در منطقه مهران حدفاصل جنوب کانی سخت تا ارتفاع قلعه آویزان واقع در شرق مهران اجرا شد. منطقه مورد نظر شامل ارتفاعات زالوآب، نمکلان بو، پاسگاه دراجی تا فرخ آباد و ارتفاع قلعه آویزان تا قله ١٧٥، به دو بخش شمال و جنوب تقسیم می شود و در جریان عملیات، ترکیبی از یگان های ارتش و سپاه درقالب دو قرارگاه فرعی فتح ١ و ٢ و تحت امر قرارگاه نجف شامل ٩ یگان، در این دو بخش مستقر شدند. در این عملیات، ٤ لشکر و ٢ تیپ از سپاه پاسداران و یک لشکر، یک تیپ و یک گردان از نیروی زمینی ارتش شرکت داشتند. عملیات والفجر٣ در ٧ مرداد ١٣٦٢، (هشت روز پس از عملیات والفجر٢) آغاز شد.[١]

عملیات تکمیلی والفجر٣

پس از اجرای عملیات والفجر٣ در شرق مهران، فرماندهان سپاه و ارتش معتقد بودند جهت تکمیل اهداف غایی عملیات والفجر٣ باید این عملیات روی ارتفاعات قلعه آویزان ادامه یابد تا هدف ازبین بردن تسلط عراق بر مهران کامل شود. براین اساس، عملیات تکمیلی والفجر٣ طراحی شد. طبق طرح مانور این عملیات قرار شد در مرحله اول ارتفاعات قلعه آویزان و درصورت امکان منطقه ورمهرزا و زرباطیه تصرف شود و در مرحله بعد، ارتفاع نمکلان بو به نوک ارتفاع قلعه آویزان متصل گردد. اما باتوجه به کمبود نیرو، شدت آتش دشمن در این منطقه و ضعف پشتیبانی آتش خودی، درپیش بودن عملیات های والفجرهای٤، ٥، ٦ و... اجرای این عملیات منتفی شد. فرمانده کل سپاه معتقد بود که درمورد اجرای عملیات در منطقه قلعه آویزان باید باتوجه به عملیات های شیلر و بمو تصمیم گیری شود و عملیات در آن منطقه در مرتبة سوم قرار دارد. فرماندهان ارتش نیز همین نظر را داشتند.[٢]

عملیات والفجر٥ در منطقه دربندیخان

پس از منتفی شدن کار روی ارتفاعات شمالی قصرشیرین، فرماندهان نظامی هدف دربندیخان را مطرح کردند. این هدف به دلایلی ازجمله امکان کنترل یک سوم برق و آب بغداد و بصره ازطریق عمل روی سد دربندیخان اهمیت بسیاری داشت. پس از انجام بررسی های لازم، لشکر٢٧ محمدرسول الله(ص) زیر نظر قرارگاه مشترک نجف مأمور شروع به کار و تهیه مقدمات عملیات در این منطقه شد. در این برهه، نیروهای خودی هم زمان روی دو منطقه باقیمانده یعنی سد دربندیخان (عملیات والفجر٥) و دهانه شیلر (عملیات والفجر٤) کارهای مقدماتی را انجام می دادند. در ابتدا به دلیل آمادگی بیشتر در منطقه دربندیخان، تکیه اصلی فرماندهان نظامی بر روی عملیات والفجر٥ در این منطقه بود و در کنار آن به عملیات والفجر٤ در منطقه دهانه شیلر نیز رسیدگی می شد. اما پس از بررسی های زیاد و مقایسه دو طرح به چند دلیل عملیات در منطقه دربندیخان، که دو بار هم تا پای کار پیش رفته بود منتفی شد. مشکلات عملیات نظیر صعب العبور بودن ارتفاعات و محدودبودن راهکارها از یک سو و نیاز منطقه شیلر به نیروی بیشتر از سوی دیگر موجب لغو عملیات در این منطقه شد. درواقع باتوجه به نیاز هر دو منطقه به نیروی بیشتر، اجرای دو عملیات هم زمان باهم خارج از توان نیروهای خودی بود و براین اساس، با مقایسه دو عملیات، درنهایت منطقه شیلر برای اجرای عملیات انتخاب شد و درنتیجه عملیات والفجر٤ در دستور کار قرار گرفت.[٣]

[١] حسین اردستانی، پیشین، ص٥٦.

[٢] سند شماره ٢٨٢/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص ٤٨ و٧١ - ٦٤.

[٣] سند شماره ١٣١/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات والفجر٤، گزارش راوی قرارگاه خاتم الانبیا، داوود رنجبر، ١٣٦٢، صص ١٥ - ١٤.