روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٨٧٥ - روزشمار جنگ دو شنبه ١١ مهر ١٣٦٢ ٢٥ ذیحجه ١٤٠٣ ٣ اکتبر ١٩٨٣
نورالدین کیانوری دبیر اول کمیته مرکزی حزب توده ایران ازجمله افرادی بود که در این جلسه نکات قابل توجهی را درخصوص فعالیت های این حزب بیان کرد. وی در ابتدای سخنانش یادآور شد که برخلاف ادعاهای بیان شده درباره استفاده از محلول های شیمیایی برای شکنجه اعضای حزب توده و گرفتن اعتراف از آنان و به رغم تصور جوانان توده ای دوآتشه، آنان به دلیل ترس از اعدام و مرگ، از عقاید خود صرف نظر نکرده اند، بلکه برخورد با حقایق و معیارهای تازه ای که تا قبل از زندانی شدن، با آنها آشنا نبوده و نیز سنجش گذشته حزب و گذشته خودشان با این معیارها سبب تحول و اتخاذ مواضعی صددرصد مخالف با عقاید و معیارهای پیشین آنها شده است.
کیانوری در تشریح عملکرد حزب گفت: «واقعیت این است که حزب ما در سال ١٣٢٠ در دامان اتحاد شوروی به وجود آمد. ... از همان وقت هم وابستگی کامل حزب ما وابستگی اقتصادی، سیاسی، عقیدتی و در مراحل مختلف مثل دوران اقامت طولانی افراد حزبی در کشورهای سوسیالیستی و بعداً هم در دوران جمهوری اسلامی، وابستگی اقتصادی، همه اینها ما را به صورت یک تابعی از یک متبوع که اتحاد شوروی بوده است درمی آورد.»
وی در بخشی از اعترافات خود، درباره دوگانگی عملکرد حزب در ماجرای اعطای امتیاز نفت شمال گفت: نماینده حزب ما در مجلس با دادن هرگونه امتیاز به خارجی ها و امتیاز نفت شمال به امریکا، مخالفت کرد، ولی به محض اینکه شوروی این موضوع را مطرح ساخت، حزب ما به دلیل وابستگی کامل به سیاست شوروی از این امتیاز پشتیبانی کرد.
کیانوری در ادامه، یکی از مهم ترین دلایل انحراف حزب را نداشتن شناخت کافی از جامعه ایران و پیامد آن را وابستگی عنوان کرد و افزود: ما پیشنهاد شوروی را اقدامی برای خنثی سازی امتیاز امریکا تلقی می کردیم، ولی جریان آذربایجان نشان داد که شوروی واقعاً خواستار امتیاز نفت بود و به همین دلیل غائله آذربایجان را به وجود آورد. فرقه دمکرات آذربایجان و کردستان بدون مشورت با حزب ما و با کمک اتحاد شوروی مسلح شد و حاکمیت را در آذربایجان به مدت یک سال در اختیار گرفت. سرانجام قوام به مسکو رفت، قرارداد نفت را امضا کرد و شوروی ارتش خود را از ایران خارج کرد.
دبیر اول کمیته مرکزی حزب توده درمورد موضع این حزب در جریان ملی شدن صنعت نفت نیز تصریح کرد: «[ما] با آن مخالفت کردیم و گفتیم این یک نقشه امریکایی است برای اینکه بخواهند واگذاری نفت شمال در شوروی را غیرممکن بکنند. ... مطبوعات ما در سال های ٢٩[١٣] تا ٣١[١٣]، آیت الله کاشانی را و مصدق را به سخت ترین شکل مورد حمله قرار می داد. ... تنها در سال ٣١[١٣] موضع گیری خودمان را تغییر دادیم و از سیاست دکتر مصدق دفاع کردیم. ... اما مبارزه علیه آیت الله کاشانی را ادامه دادیم و در آن گروهی قرار گرفتیم که کوشش می کردند روحانیت را از مبارزه دور بکنند.» وی در ادامه افزود: حزب توده از جریان کودتا با تمام جزئیات آن اطلاع داشت، ولی موضع انفعالی پیش گرفت.
کیانوری در تبیین رویکرد حزب توده درخصوص تداوم حکومت شاه پس از کودتای ٢٨ مرداد،