ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦ - بركت يافتگان بركت زا
اين معنا در ادبيات وحيانى (آيات و روايات)، بهخوبى قابل مشاهده است؛ چنانكه جمله عوامل مؤثّر در بروز كاستى و بىبركتى در دارايىهاى مادّى و معنوى، محصول پشت كردن به حضرت حق و اوامر و نواهى ايشان معرّفى شده است؛
رسول خدا (ص) مىفرمايند:
«دست [قدرت و عنايت] خداوند تا زمانى بالاى دستان افراد شريك است كه يكى از آنها به ديگرى خيانت نكند، هنگامى كه يكى از آنها مرتكب خيانت شود، خداوند دست خود را از دست آنها برمىدارد و بركت را از آنها مىبرد.»[١]
به دليل آگاهى از تقدّسبخشى و بركتافزايى برخى از اشخاص و اماكن است كه مؤمنان به اديان الهى، به اميد دريافت بركات، به ساحت اين اشخاص يا اماكن تقرّب جسته و از آنها واسطهاى براى دريافت بركات مىجويند. نبايد فراموش كرد كه همواره تقدّسبخشى، شأن خداوند متعال است و بس.
در واقع آنان، به اميد جلب و جذب بركات، خود را به مقدّسات رسانده و به آنها تقرّب مىجويند. البتّه اشخاص با معرفت، در ميان پيروان اديان الهى، به خوبى واقفند كه اين اشياء يا اشخاص، از خود استقلالى فى حدّ ذاته نداشته و تنها به عنوان واسطه فيضبخشى شناخته مىشوند.
اذن اين توسّل جستن از مسير اشخاص (برگزيدگان از ميان انبياء، اوصياء و اولياء) را نيز مؤمنان از سوى حضرت حق دريافت داشتهاند؛ چنانكه فرموده و اذن داده است كه:
«ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَ جاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ؛[٢]
اى كسانى كه ايمان آوردهايد، تقوا پيشه كنيد و به سوى خداوند متعال وسيله بجوييد و در راهش جهاد كنيد، شايد كه نجات يابيد.»
«وسيله» در اصل، به معنى تقرّب جستن يا چيزى است كه باعث تقرّب به ديگرى مىشود، از روى علاقه و رغبت؛ چنانكه اميرمؤمنان، على (ع) مىفرمايند:
«بهترين وسيلهاى كه به مدد آن، مىتوان به خداوند نزديك شد، ايمان به خدا و پيامبر او و جهاد در راه خداست كه قلّه كوهسار اسلام است و همچنين جمله اخلاص (لا اله الّا الله) كه همان فطرت توحيد است و برپا داشتن نماز كه آئين اسلام است و زكات كه فريضه واجبه است و روزه ماه رمضان كه سپرى است در برابر گناه و كيفرهاى الهى و حجّ و عمره كه فقر و پريشانى را دور مىكند و گناهان را مىشويد و صله رحم كه ثروت را زياد و عمر را طولانى مىكند. انفاقهاى پنهانى كه جبران گناهان مىكند و انفاق آشكار كه مرگهاى ناگوار را دور مىسازد و كارهاى نيك كه انسان را از سقوط نجات مىدهد.»
اهل لغت، اصل واژه «بركت» را واژه «بَرك» مىشناسند، به معنى «سينه شتر».[٣]
جز اين، «بركت» را خير و فزونى بخشش الهى در چيزى معنى كردهاند؛ خداى متعال مىفرمايد:
«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ؛[٤]
و اگر اهل شهرها و آبادىها ايمان مىآوردند و تقوا پيشه مىكردند، بركات آسمان و زمين را بر آنان مىگشوديم؛ ولى آنها (حق را) تكذيب كردند. ما هم آنان را به كيفر اعمالشان مجازات كرديم.»
نامگذارى بركات بر بخشش الهى، مانند باقى بودن آب در آبگير و استخر است كه ثابت بوده و به فراوانى يافت مىشود و «مبارك»، چيزى است كه در آن، خير و بركت باشد. بر اين معنى آيه «وَهذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ أَنْزَلْناهُ»؛[٥] و «كِتابٌأَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ»[٦] نيز آمده است.[٧]
بركتيافتگان بركتزا
چنانكه بيان شد، در گستره زمين، اماكنى، اشيايى و اشخاصى تقدّسيافته و بركتيافتهاند و به اذنالله بركتزا نيز هستند. اوّلين نشانه بركتيافتگى همان است كه اين اماكن يا اشخاص و اشياء و سرانجام ايّام، از ميان هزاران همنوع خود، مورد توجّه حضرت حق واقع شده و نشان ويژه «تقدّس و تبرّك» يافتهاند و از همين مجراى تقدّس و تبرّكيافتگى، براى سايرين از ميان موجودات و از جمله جميع ساكنان عوالم جنّى و انسى، پاكى، بركت و فزونى نعمت به ارمغان مىآورند يا آنكه واسطه فيضبخشى به اذن الله هستنند.
خداوند متعال درباره «مكّه معظّم» مىفرمايد:
«إِنَّأَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمِينَ؛[٨]
در حقيقت، نخستين خانهاى كه براى [عبادت] مردم بنا نهاده شد، همان است كه در مكّه است و مبارك و براى جهانيان [مايه] هدايت است.»
خداوند به هر سرزمينى كه نظر لطف كند، بدان بركت مىبخشد و به هر شخصى كه نظر افكند، او را مشمول عنايت و بركات خاصّ خود مىسازد.
حضرت علىّبنموسىالرّضا (ع) مىفرمايد:
«خداوند به يكى از پيامبران الهى وحى فرستاد: «هرگاه من اطاعت شوم، راضى مىگردم و آنگاه كه رضايت داشتم، بركت مىدهم و بركت من هم بىپايان است.»[٩]
عبدالسّلام بن صالح هروى روايت مىكند هنگامى كه حضرت رضا (ع) به «سناباد» وارد شدند، به كنار كوهى نزديك سناباد كه از سنگش، ديگ و ديگچه سنگى درست مىكنند، رسيديم، امام (ع) به تخته سنگى از كوه تكيه زدند و رو به آسمان فرمودند:
«خداوندا! مردم را از اين كوه سود برسان و غذاهايى را كه مردم در ديگها و ظرفهاى سنگى اين كوه مىپزند، بركت عطا فرما.» سپس دستور دادند ديگچههايى از همان سنگ برايشان بياورند و فرمودند: «غذاهاى مرا در هيچ ظرفى نپزيد، مگر در همين ظرفهاى سنگى.»[١٠]
كلمه «بركت» در قرآن و حديث در همان معناى لغوىاش؛ يعنى خير فراوان و بادوام به كار رفته است.
بهجز مكّه، «مسجدالحرام»، «بيتالمقدّس» و «وادى طور» و مناطق تعريف شده ديگرى در زمين، در زمره اماكنى هستند كه خداوند متعال در قرآن از آنها به عنوان اماكن بركتزا، يادكرده است.
در «سوره نمل، آيه ٨» خداوند متعال مىفرمايد:
«زمانى كه موسى (ع) در كوه طور در كنار آتش قرار گرفت، ندايى به