ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٩ - مقدّمه
...
مقدّمه:
توسعه دانش بشرى در حوزه فناورىهاى زيستى، سلّولى، مولكولى و كشف و شناسايى ساختار ژنومى موجودات مختلف و شناسايى نقشه ژنى انسان، سبب رشد سريع كاربردهاى آن در عرصههاى مختلف پيشگيرى، تشخيص و ساخت داروها و واكسنهاى جديد و نوتركيب و درمانهاى نوين، مانند ژندرمانى و سلولهاى بنيادى و شبيهسازى موجودات مختلف شده است. ٢
فناورى مهندسى ژنتيك يا نوتركيبى ژن نيز به شدّت در حال توسعه است و از نسل اوّل دستكارى ژنتيكى در سالهاى ١٩٧٠ م. اينك به نسلهاى نوين فناورىهاى ويرايش ژن وارد شدهايم كه دقّت و ظرافت كار را بسيار افزايش داده و خطرات كاهش پيدا كرده است.
هر چند تاكنون، بر اساس توافقات صورت گرفته، دستكارى ژنى در حيوانات براى شبيهسازى موجودات مجاز بوده، امّا در انسان، دستكارى ژنتيكى در سلّولهاى سوماتيك يا غير جنسى مجاز بوده و دستكارى ژنتيكى سلّولهاى جنسى و جنينى، به دليل انتقال وراثت به نسل بعد و خطرات احتمالى آن ممنوع بوده و هيچ آزمايشگاهى حقّ دستكارى ژنتيكى سلّولهاى تخمك و اسپرم و سلّولهاى جنينى را براى اهداف پيشگيرى و درمانى در انسان نداشته است و از نظر اخلاقى، حقوقى و ايمنى تاكنون، اجازه اين كار داده نشده است؛ مگر فقط در عرصه تحقيقات؛ آن هم بهصورت كنترل شده.
امّا با مطرح شدن ورود فناورىهاى نوين دستكارى ژنى نسل نوين، مانند ويرايش موسوم بهCRISPR كه ٤ سال پيش كشف شد، دانشمندان طرح دستكارى ژنى جنين و سلّولهاى جنسى براى اهداف خاص را مجدّداً مطرح كردهاند.
چندى پيش، خبرى شوكّهكننده از كميتهاى در آكادمى ملّى علوم آمريكا منتشر شد كه نوزادان مهندسى شده را در پيش خواهيم داشت كه در موارد خاص بيمارىهاى خطرناك، از اين فناورى ويرايش ژن براى پيشگيرى از تولّد نوزادان با بيمارىهاى خطرناك در آنها، استفاده خواهد شد.
اساس گزارش ٢١٦ صفحهاى كه هفته پيش منتشر شد كه توسط ٢٢ نفر از دانشمندان معروف اين رشته تهيه شده است:
طرح دستكارى ژنتيكى سلّولهاى جنسى براى پيشگيرى از تولّد نوزادان با بيمارىهاى خطرناك، داراى جنبههاى اخلاقى، ايمنى، حقوقى و اخلاقى بسيارى است و بايد به طور جدّى و همهجانبه، قبل از عملى شدن آن، مورد بحث قرار گيرد؛ چون اجازه چنين كارى در ابتدا، شايد براى موارد بسيار خاص باشد؛ امّا وقتى شروع شد، قطعاً ديگر جلوى آن را نمىتوان گرفت و با توسعه آن در جهان، ممكن است منجر به فاجعه شود؛ چيزى كه در مورد محصولات تراريخته كشاورزى، پس از ٢٠ سال از توسعه آن ايجاد شده است و حال چگونه مىتوان جلوى اين فاجعه گسترده را گرفت؟
البتّه در گزارش كميته نيز، به اين نگرانىها اشاره شده و ذكر شده كه شايد سالها وقت لازم باشد تا اين روش بهطور عملى در فرآيند اصلاح ژنتيكى نوزادان خاص، استفاده شود.
در همين گزارش نيز به شدّت، به خطوط قرمز خطرات استفاده از اين فناورى و استفاده در شرايط و موارد كاملًا خاص و كنترلشده اشاره