ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٥ - گلواژه آل ياسين
در شمارههاى پيشين پيرامون دو زيارت صادره از ناحيه مقّدسه سخن گفتيم.[١] يكى ديگر از زيارتهاى رسيده از ناحيه مقدّسه «زيارت آل ياسين» است. اين زيارت توسط يكى از نوّاب خاص، از ناحيه مقدّسه امام عصر (عج) صادر شده است.
غالب زيارتنامههاى مأثور كه از معصومان (ع) رسيده است، پيرامون زيارت ديگر معصومان (ع) صادر شده است. به ندرت زيارتنامههايى هست كه انشاءكنندهاش را نيز شامل مىشود؛ مانند:
١. «زيارت امينالله»؛ كه از امام زينالعابدين (ع) رسيده، خود آن حضرت را نيز مىتوان با آن زيارت كرد.[٢]
٢. «زيارت جامعه كبيره» كه از امام هادى (ع) رسيده و خود ايشان را نيز مىتوان با آن زيارت نمود.[٣]
در اين ميان، زيارت آلياسين يك وضع استثنايى دارد؛ زيرا از سوى حضرت بقيةالله (ارواحنا له الفداء) رسيده و به زيارت آن حضرت اختصاص داد. در اين شماره، نكاتى پيرامون اين زيارت رسيده از ناحيه مقدّسه تقديم مىگردد:
واژگان:
آل
يس
آلياسين
الياس
الياسين
گلواژه آل
آل در لغت، به معناى خاندان، خانواده، عائله، تيره، عشيره، اهل، پيروان و وابستگان به كار رفته است.
در بيتى حضرت عبدالمطّلب فرموده:
«نَحنُ آلُاللهِ فى كَعبَتِه؛[٤]
ما فرزندان خدا هستيم كه در كعبهاش مقيم مىباشيم.»
حسينبن احمدبن خالويه، متوفّاى ٣٧٠ ه. ق. كتابى نوشته به نام «الآل» كه در آن «آل» را به ٢٥ قسم تقسيم كرده است.[٥]
ولى به مناسبت گلواژه آلمحمّد (ص) شرح حال امامان (ع) را آورده است.[٦] علىبن محمّدبن خالويه نيز كتابى به اين نام و در همينباره دارد.[٧] مقريزى نيز كتابى در اين باره نوشته و وظايف امّت را در برابر آلالبيت (ع) آورده است.[٨]
بسيارى از مفسّران و محدّثان اهل سنّت، گلواژه آل را به معناى وسيع، شامل بنىهاشم، حتّى گاهى شامل امّت دانستهاند؛ ولى ريان بن صلت كتاب مستقلّى در اختلاف آل و امّت نوشته و اثبات كرده است كه آل محمّد و آلالنّبى (ص)، منحصراً به عترت پيامبر از تبار اميرمؤمنان (ع) و حضرت فاطمه (س) اطلاق مىشود و شامل امّت يا همه بنىهاشم نمىشود.[٩]
امام صادق (ع) در تفسير لفظ آلمحمّد (ص) فرمودند:
آلمحمّد (ص) فقط كسانى هستند كه نكاح با آنها براى پيامبر اكرم (ص) حرام مىباشد.[١٠]
در حديث ديگر آمده است كه آلمحمّد (ص) يعنى: امامان (ع).[١١]
گلواژه يس
سى و ششمين سوره قرآن «يس» نام دارد. رسول اكرم (ص) فرمودند:
«إِنَّ لِكُلِّ شَىْءٍ قَلْباً وَ إِنَّ قَلْبَ الْقُرْآنِ يس؛[١٢]
براى هر چيزى قلبى هست و قلب قرآن سوره يس است.»
آنگاه فرمودند:
«لَوَدِدْتُ أَنَّهَا فِى قَلْبِ كُلِّ إِنْسَانٍ مِنْ أُمَّتِى؛[١٣]
دوست دارم كه آن، در قلب هر انسانى از امّت من باشد.»
امام صادق (ع) در تفسير گلواژه يس فرمودند:
«آن، نام نامى پيامبر اكرم (ص) مىباشد.»[١٤]
امام باقر (ع) فرمودند:
«براى پيامبر اكرم (ص) ده نام هست كه از آن جمله است: محمّد، احمد، عبدالله، يس و نون.»[١٥]
پيامبر اكرم (ص) فرمودند:
«خداوند منّان ٢٠٠٠ سال پيش از خلقت حضرت آدم، طه و يس را تلاوت فرمود.»[١٦]
از اين رهگذر، سعدى مىگويد:
ثناى تو طه و يس بس است.[١٧]
در مورد معناى واژه يس تعبيرات مختلفى هست:
١. امام صادق (ع) فرمودند: «يعنى اى شنونده وحى!»[١٨]
٢. ابنعبّاس گفته: يعنى اى انسان!- به لغت طى-[١٩]
٣. عطا گفته: يعنى اى انسان!- به زبان سريانى-[٢٠]
٤. سعيد بن جبير گفته: يعنى يا محمّد![٢١]
٥. ابوبكر ورّاق گفته: يعنى يا سيد البشر![٢٢]
گفته مىشود: ياسين مركّب از دو كلمه است، «ياء» كه حرف نداست و سين كه در اصل اُنَيسين مصغّر انسان بوده كه به نيمه دوم آن بسنده شده است.[٢٣]
در اينجا، تصغير از براى تعظيم و تكريم پيامبر اكرم (ص) از سوى خداوند متعال مىباشد.[٢٤]
گلواژه آل ياسين
اين واژه فقط يك بار در منطق وحى آمده است:
«سَلامٌ عَلى آل ياسين؛[٢٥]
درود بر آل ياسين.»
مأمون علما را در مجلسى گرد آورد و در آن مجلس، مطالبى از امام رضا (ع) پرسيد، حضرت بيان فرمودند. در پايان پرسيد:
آيا چيزى از قرآن در مورد آل در نزد شما هست؟
حضرت فرمودند: «منظور از يس در قرآن چيست؟»
دانشمندان گفتند: هيچكس ترديد ندارد كه منظور از آن، پيامبر اكرم (ص) مىباشد.
حضرت فرمودند: «خداوند در قرآن، فقط به پيامبران درود فرستاده، بر نوح، ابراهيم، موسى و هارون. هرگز به آل آنها درود نفرستاده؛ لكن