ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٤ - ٧ ثروتمندترين فقير مسلمان
به استثناى مقام نبوّت است؛ يعنى تنها تفاوت در اين است كه محمّد (ص)، نبى بوده و على چنين نبوده است و انعقاد اجماع بر اينكه محمّد افضل از على است، باقى مىماند. همچنين از آنجا كه محمّد (ص) افضل از همه انبياء است. پس لازم است على (ع) هم افضل از ساير انبيا باشد.[١]
٤. ماجراى چهار درهم
از ويژگىهاى منحصر به فرد حضرت اميرالمؤمنين، على (ع)، بخشنده بودن ايشان است. اين خصلت ايشان، توسط امامان ادامه يافت؛ امّا در عين حال، هميشه به عنوان الگو و نمونه در بخشندگى از اميرالمؤمنين (ع) ياد مىشود.
يكى از آياتى كه به عقيده بسيارى از مفسّران در شأن حضرت على (ع) نازل شد، اين آيه از سوره بقره است كه مىفرمايد:
«الَّذِينَيُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ؛[٢]
كسانى كه اموالشان را در شب و صبح، پنهان و آشكارا انفاق مىكنند، پس نزد خداوند اجرى دارند و آنان [از چيزى] نمىترسند و اندوهگين نمىشوند.»
از پيامبر اكرم (ص) روايت شده است كه فرمودند: «اين آيه درباره على نازل گشته است.»[٣]
همچنين ابنعبّاس مىگويد:
اين آيه درباره علىبن ابىطالب (ع) نازل شده است. نزد او، جز چهار درهم نبود؛ درهمى را شب و درهمى را روز و درهمى را پنهانى و درهمى را آشكارا صدقه داد.»[٤]
او همچنان روايت مىكند: پيامبر خدا (ص) به او فرمودند: «چه چيزى تو را وادار به اين كار كرد؟» حضرت عرضه داشتند: «اميدوارى به اينكه شايسته چيزى باشم كه خدا به من وعده داده است.» پيامبر (ص) فرمودند: «اين [سخن] براى توست.» پس خداوند اين آيه را نازل كرد.[٥]
٥. سكينة الرّسول (ماجراى جنگ حنين)
شايد بتوان گفت پردغدغهترين و پرحادثهترين زندگى، زندگى رسول خدا (ص) بود و البتّه بايد گفت، خداوند براى خطر آفرينترين لحظات زندگى فرستادهاش، آرامشى براى او نازل كرد و فرمود:
«ثُمَّأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ ...؛[٦]
سپس خداوند بر رسولش و بر مؤمنان، آرامشى فرو فرستاد ...»
ماجراى اين آرامش، به جنگ حنين بازمىگردد. زمانى كه همه لشكر، از دور رسول خدا (ص)، پراكنده شدند و تنها ١٠ نفر و به روايتى تنها ٤ نفر از بنىهاشم، با رسول خدا (ص) باقى ماندند كه يكى از آنها، اميرمؤمنان، على (ع) بود.
در تاريخ، در مناظره بين مأمون با پيروان امام رضا (ع)، ماجراى اين جنگ و باقى ماندن اين ده نفر نقل شده است. بدين ترتيب كه از اين ده نفر، سه نفر بلافاصله كشته مىشوند، حضرت على (ع)، پيشاپيش اسب رسول خدا (ص)، با دشمنان مىجنگيدند، عبّاس، عموى پيامبر (ص) دهانه اسب را گرفته و باقى آنها، در پشت حضرت على (ع) و دور تا دور رسول خدا (ص)، مراقب جان حضرت محمّد (ص) بودند.[٧]
در «تاريخ مسعودى» نيز اين موضوع تأكيد شده و آمده است: آيه شريفه سكينه، بىشك براى چهار تن از ثابت قدمان جنگ حنين نازل شد و على بن ابىطالب (ع) مقاومترين آن چهار تن است.[٨]
نكته قابل تأمّل در اينجا، فرمايش خداوند بلند مرتبه است كه فرمود: «سكينه براى پيامبر (ص) و مؤمنان نازل شده است.» اين بدين معناست كه دلآرام آن ده نفر نيز، علىبن ابىطالب (ع) بود.
٦. پيشتاز انصار و مهاجرين
يكى از نكات قابل تأمّل در زندگى حضرت على (ع)، سابقه ايشان در يارى رسول الله (ص) است. ايشان با سابقهترين فرد در سبقت گرفتن در همه كار است: از ايمان آوردن به رسول خدا (ص) گرفته تا جنگيدن در كنار ايشان، تا هجرت كردن همراه با ايشان و رها كردن كلّ پيشينه و خانه و كاشانهاش. اين همان چيزى است كه خداوند كريم دربارهاش مىفرمايد:
«وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ...؛[٩]
و پيشگامانِ نخستين از مهاجران و انصار و كسانى كه با نيكوكارى از آنان پيروى كردند، خدا از ايشان خشنود و آنان [نيز] از او خشنودند و براى آنان باغهايى آماده كرده كه از زير [درختان] آن، نهرها روان است. هميشه در آن جاودانهاند. اين است همان كاميابى بزرگ.»
از پيامبر اكرم (ص) درباره اين آيه سؤال شد، ايشان فرمودند:
«خداى تعالى آن را در شأن انبياء و اوصياى آنان نازل فرموده است و من افضل انبيا و رسولان هستم و وصى من علىبن أبىطالب افضل اوصيا است.»[١٠]
امام حسن مجتبى (ع) نيز پس از خواندن اين آيه فرمودند:
«همانگونه كه سابقان بر كسانى كه پس از آنان آمدند، برترى دارند، پدرم علىبن ابىطالب (ع) به سبب سبقت بر سابقان بر آنان، برترى دارند.»[١١]
عبداللهبن عبّاس، درباره اين سبقت و برترى مىگويد:
اين كلام ربّانى در تحسين و تمجيد على بن ابىطالب (ع) نازل شد كه در ايمان به خدا و رسول از همه مردم سبقت گرفته بود و به طرف دو قبله نماز گزارد و دو بار بيعت نمود و دو بار مهاجرت كرد.[١٢]
مىتوان گفت در اين آيه، خداوند به سبقت ورزى حضرت امير (ع) در تمامىكارهاى نيك، اشاره كرده است.
٧. ثروتمندترين فقير مسلمان
در دين اسلام، مردانى بودند كه در راه رضاى خداوند، به حدّى از مال خود مىبخشيدند كه خودشان در فقر به سر مىبردند؛ در حالىكه اگر اموالشان را جمع مىكردند، ثروتمندترين مردمان روزگار خويش