ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٩ - ٢- ١- ٤ هدايت شدن
او در ثواب آن خواهيم افزود. قطعاً خدا آمرزنده و قدرشناس است.»[١]
در بعضى از تفاسير آمده است كه منظور از اقتراف حسنه در آيه شريفه «وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيها حُسْناً؛ هركس حسنهاى را كسب كند، ما بر حسن آن مىافزاييم.» مودّت آلمحمّد (ص) است.[٢] نيز از امام علىبن حسين (ع) نقل شده است كه وقتى اميرمؤمنان على (ع) به شهادت رسيدند، حسنبن على (ع) در ميان مردم خطبه خواندند كه بخشى از آن اين بود:
«من از خاندانى هستم كه خداوند مودّت آنها را بر هر مسلمانى واجب كرده است و به پيامبرش فرموده: «قل لا اسئلكم ...» منظور خداوند از اكتساب حسنه، مودّت ما اهل بيت (ع) است.»[٣]
با توجّه به اين دو آيه، حسنه، مودّت اهل بيت (ع) است و براى محبّ اهل بيت، فزونى حسنه نيز به عنوان پاداشى ديگر مطرح است. آيه اوّل اشاره دارد كه هركس حسنه بياورد، «از آن به او خيرى مىرسد». پس براى او بهتر از آنچه كه آورده، مىباشد و در آيه دوم مىفرمايد، هر كس حسنهاى كسب كند، «در نزد ما افزون مىگردد.» بنابراين مىتوان نتيجه گرفت خود محبّت و مودّت اهل بيت (ع) موجب بركات است.
٢- ١- ٣. اكمال دين
«امروز دين شما را كامل و نعمتم را بر شما تمام كردم و راضى شدم كه دينتان اسلام باشد.»[٤]
موضوع مورد بحث در آيه شريفه، تحقّق امرى است كه كفّار را از صدمه به دين و متدينان مأيوس كرده و عامل ترس و واهمه از كفّار را منتفى نموده است. امرى كه مايه كامل شدن دين و تماميت نعمت الهى بر مسلمانان گشته و رضايت الهى نسبت به حصول اسلام، به عنوان دين الهى را فراهم كرده است، تعيين رهبرى بعد از پيامبر (ص) مىباشد. روايات زيادى در توضيح آيه شريفه وجود دارد كه آن را مربوط به جريان غدير و مسئله امامت مىداند. از سوى ديگر، اين نكته نيز قابل توجّه است كه بعضى ديگر از رواياتى كه در توضيح آيه شريفه آمده، به وضوح، كمال دين را محبّت به اهل بيت (ع) مىداند. به عنوان نمونه، رسول خدا (ص) فرمودند: «و محبّت اهل بيت من و ذريه من، به كمال رسيدن دين است» آنگاه آيه پيشگفته را تلاوت فرمودند.[٥]
٢- ١- ٤. هدايت شدن
در آياتى كه از اجر و مزد رسالت پيامبر (ص) سخن مىگويد، سه تعبير مختلف ديده مىشود:
١. تعبيرى كه در «آيه ٤٧ سوره سبأ» آمده، اين است كه: «بگو از شما چيزى از اجر و مزد نمىخواهم و اجر من با خداوند است و او بر همه چيز گواه است.»
٢. تعبيرى كه در «آيه ٥٧ فرقان» آمده است و مىفرمايد: «بگو من از شما اجرى نمىخواهم، جز آنكه راهى به سوى پروردگارتان پيش گيريد.»
٣. تعبيرى كه در «آيه ٢٣ سوره شورا» آمده است:
«بگو من از شما اجرى نمىخواهم، جز آنكه به نزديكانم مودّت ورزيد. هر كس نيكى به جاى آورد [و طاعتى اندوزد]، براى او در ثواب آن خواهيم افزود. قطعاً خدا آمرزنده و قدرشناس است.»
براى جمع اين تعابير، ابتدا به بررسى آيات اوّل و دوم مىپردازيم:
آيه اوّل: در روايتى كه در توضيح آيه اوّل در تفسير «نورالثّقلين» آمده، درخواست اجر را به هدايت و نجات انسان ختم دانسته، علاوه بر اينكه مودّت اهل بيت (ع) را سبب اين هدايت مىداند. از امام باقر (ع) درباره اين قول خداوند روايت شده است:
«هر كس ولايت اوصياى خاندان پيامبر (ص) را بپذيرد و از راه و روش و راهنمايىهايشان پيروى كند، اين امر بر ولايتپذيرى او مىافزايد؛ به گونهاى كه گويى ولايت پيامبران پيشين و اوّلين مؤمنان را از زمان خودش تا حضرت آدم (ع) پذيرفته است. اين مصداق آيه زير است كه پروردگار مىفرمايد: «مَنْجاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها؛ هر كس نيكى به ميان آورد، پاداشى بهتر از آن خواهد داشت.» يعنى هركس كار نيكى انجام دهد، خداوند او را وارد بهشت مىنمايد. همچنين مىفرمايد: «ماسَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ؛ هر مزدى كه از شما خواستم، براى شما باشد.» يعنى تنها پاداشى نيز كه از شما خواستهام، براى خودتان است. شما به وسيله آن هدايت مىشويد و در روز قيامت از عذاب رهايى مىيابيد.»[٦]
آيه دوم: تعبيرى كه در آيه دوم آمده است كه تنها اجر و پاداش پيامبر (ص)، هدايت مردم است، آن هم از روى اراده و اختيار، نه اكراه و اجبار، تعبير جالبى است كه نهايت لطف و محبّت پيامبر (ص) را نسبت به پيروانش روشن مىسازد؛ زيرا اجر و مزد خود را سعادت و خوشبختى آنان مىشمرد (بنابراين استثنا در آيه فوق، «استثناى متصّل» است؛ هر چند در بدو نظر، منقطع جلوه مىكند.)
از جمع اين دو آيه، به اين نتيجه مىرسيم كه اجر و مزد رسالت پيامبر (ص)، هدايت انسان است. پس مىتوان از اين دو قرينه، براى آيه سوم استفاده نموده و اينچنين گفت كه: اگر در مورد پيامبر اسلام (ص) اجر رسالت، مودّت ذىالقربى شمرده شده است، اين مودّت از يك سو، به سود خود مؤمنان است، نه به سود پيامبر (ص) و از سوى ديگر، اين محبّت وسيلهاى است براى هدايتيافتن به راه خدا.