زندگى نامه آيتاللّهالعظمى سيد محمدرضا گلپايگانى قدس سره به روايت اسناد - امامى، محمدمهدى - الصفحة ١٣١ - آيت الله گلپايگانى و آزمونگيرى رژيم پهلوى از طلاب

اسلامى و مسلمانان معتبر است مردود و غير معتبر است؟»[١]

و در بيانى ديگر علنا اعلام مى‌كند:

«... من مى‌گويم حوزه استقلال دارد و تابع وزارت فرهنگ نيست.»[٢]

با همه‌ى اين تلاش‌ها وقتى براى آيت الله گلپايگانى مسلم شد كه دولت زير بار هيچ منطق و استدلالى نمى‌رود مهم‌ترين اقدام خود را كه حقيقتا نگه‌دارى هويت و استقلال حوزه بود انجام داد و آن اين‌كه شخصا به برگزارى آزمون در حوزه اقدام نمود و از طلاب امتحان آزمون به عمل آورد؛ زيرا دخالت دولت را نه دغدغه براى انتظام و سروسامان دادن به حوزه بلكه دخالت، نفوذ و كنترل حوزه مى‌دانست.

به هر روى اولين آزمون‌گيرى توسط آيت الله گلپايگانى در تاريخ ٢١/ ٧// ١٣٤٥ در مسجد اعظم قم برگزار گرديد كه از ميان هشتصد طلبه‌ى ثبت‌نام شده دويست نفر در جلسه‌ى آزمون حاضر شدند. در مقايسه با آزمون‌هايدولتى آزمون ايشان مورد استقبال طلاب قرار گرفت. عمال دولت براى مقابله با آزمون ايشان، شروع به بهانه‌گيرى و طرح اشكالات و ايرادهايى كردند؛ از جمله گفتند كه سطح آزمون نسبت به آزمون دولتى پايين بوده و هيچ نسبتى با آن ندارد؛ دولت مصمم‌تر شد تا آزمون‌هاى خود را جدى‌تر بگيرد.

پس از اين آيت الله گلپايگانى تدابير جديدى اتخاذ كرد تا به هر طريق طلاب را از شركت در آزمون دولتى باز دارد. مثلا طلاب را تهديد كرد كه اگر در آزمون دولتى شركت كنند شهريه‌شان را قطع خواهد كرد و با اين حركت عملا با طرح رژيم به مخالفت پرداخت؛ هم‌چنين مكرر در جلسات درس به طلاب هشدار مى‌داد كه در آزمون دولتى شركت نكنند. ايشان در يكى از جلسات مى‌فرمايند:

«... من به هيچ‌يك از شماها اجازه نمى‌دهم كه در امتحان فرهنگ شركت كنيد و اگر كسى شركت نمايد شهريه‌اش قطع خواهد شد و از نظر ما روحانى محسوب نمى‌شود.»[٣]

برخوردها و تدابير هوشمندانه‌ى ايشان باعث شد تا رييس وقت آموزش و پرورش‌

[١]. همان

[٢]. همان

[٣]. همان، ص ٣٨