زندگى نامه آيتاللّهالعظمى سيد محمدرضا گلپايگانى قدس سره به روايت اسناد - امامى، محمدمهدى - الصفحة ١٢٥ - آيت الله گلپايگانى و آزمونگيرى رژيم پهلوى از طلاب

سرانجام آيت الله گلپايگانى نامه‌اى براى آيت الله خوانسارى تنظيم نمود و طى آن ضمن اظهار تأسف از وقوع فاجعه‌ى ١٧ خرداد تذكرتى دادند تا اين تذكرات از طريق آقاى خوانسارى به دستگار ارايه شود. بخش كوتاهى از اين نامه بدين شرح است:

«... چند روز پيش عده‌اى مأمورين به مدرسه‌ى فيضيه و دار الشفا حمله كردند و در و پنجره‌ها را شكستند و جمعى از طلاب و محصلين علوم دينى را مضروب و مجروح و بازداشت نمودند. اين فاجعه‌ى ناگوار موجب تأثر عميق حقير و جامعه‌ى روحانيت گرديد ....[١]»

آيت الله سيد حسن طاهرى خرم‌آبادى در اين رابطه چنين نقل مى‌كند:

«... در كل آيت الله گلپايگانى بسيار از اين قضيه متأسف و حتى عصبانى بودند و اگر مصادف شدن قضيه با تعطيلات تابستانى حوزه نبود بسا كه اقدامات جدى‌ترى هم از طلاب بازداشت شده مى‌كردند.»[٢]

آيت الله گلپايگانى و آزمون‌گيرى رژيم پهلوى از طلاب‌

استقلال حوزه و روحانيت شيعه يكى از بزرگ‌ترين امتيازات آن‌ها در مقابله با دولت‌هاى مستبد در تحولات سياسى، اجتماعى قرون گذشته‌ى ايران مى‌باشد. نه تنها استقلال خود را در مقاطع مختلف اعلام كرده‌اند، بلكه در شرايط مقتضى با قدرت ظالمانه‌ى شاهان مبارزه كرده‌اند و براى ايجاد فضايى مساعدتر براى ديندارى و دين‌مدارى با حاكمان در افتاده و در نهايت كوشيده‌اند تا نظامى اسلامى بر مبناى دين و مردم تأسيس كنند.

پس از آن‌كه رژيم پهلوى توانست قيام ١٥ خرداد ٤٢ را به رهبرى امام خمينى قدّس سرّه سركوب كند و رهبرى اين حركت عظيم را در آبان ٤٣ به خارج از ايران تبعيد كند به‌

[١] و هو جدير، بألا أقصر هنا صفحات قلائل على عرض حياته، فمجال ذلك دراسة كبيرة مفصلة عن شخصيته، و لعلي أوفّق لنشرها في رسالة مستقلّة.

[٢]. على شيرخانى، پيشين، ص ٨٤