امام خمينى قدّس سرّه در حكومت كه در چارچوب سازوكارهاى درون دينى ارايه مى‌شد از اهميت بنيادين- بويژه در شكل‌دهى يك تحول اساسى در ساختار اجتماعى و سياسى- برخوردار بود كه به يك دوره‌ى بحران و چالش‌هاى مختلف معاصر انديشه‌ى دينى پاسخ داد.

نقش آيت الله گلپايگانى در مسائل دينى و سياسى و نيز موقعيت او به عنوان مرجع تقليد، امكان پذيرش عمومى تشكيل حكومت بر اساس دين و مذهب فقه جعفرى را فراهم كرد؛ اين پذيرش در چارچوب مركزيت انديشه‌ها و مواضع فقهى- سياسى آيت الله گلپايگانى كه ايجاد تحول اساسى در جامعه بر اساس اسلام بود، تأثير اساسى يافت. هرچند در اين فصل در صدد تبيين مواضع ايشان نيستيم، اما روشن است كه فهم اوضاع و احوال زندگى علمى- مذهبى ايشان مستلزم فهم اوضاع و احوال سياسى و اجتماعى ايران در دوران معاصر و نيز فهم مبانى دينى آن مى‌باشد.

بدون ترديد معظم له در تاريخ معاصر ايران نامى ماندگار خواهد داشت؛ حتى در تاريخ قرن اخير نيز ايشان به عنوان يك مرجع عالى‌قدر تقليد كه يك دهه جهان را به اسلام و ايران و شخصيت خود متوجه ساخت مطرح مى‌باشد. فقيهى بزرگوار كه توفيق تأسيس نخستين حكومت اسلامى در كنار امام خمينى قدّس سرّه از ويژگى‌هاى اوست.

به هر روى تاريخ شيعه در هر عصر و زمانى از آغاز پيدايش تاكنون مردانى بزرگ و گران‌قدر كه جامعه را رهبرى مى‌كردند و موجب تحول علمى، اخلاقى و سياسى در جامعه شده‌اند، به ملت‌ها معرّفى مى‌كند. يكى از اين رجال بزرگ، مرجع جهان اسلام، آيت الله العظمى گلپايگانى است كه يكى از بزرگ‌ترين نمونه‌هاى فقاهت خالص شيعى در اين عصر بودند و احياكننده‌ى معارف جعفرى و فقه جواهرى به شمار مى‌رفتند، حافظ و نگهبان حوزه‌ى روحانيت شيعه و مدافع مكتب اهل البيت در بحران‌هاى خطرناك، نزد اهل نظر شناخته مى‌شد.

ايشان در انديشه‌ها و مواضع سياسى- اجتماعى اسلام و ايران يكى از اركان و پشتوانه‌هاى محكم انقلاب شكوهمند اسلامى ايران به شمار مى‌روند؛ آن بزرگوار، از استوانه‌هاى نظام جمهورى اسلامى بوده و كمك زيادى به شناخت انديشه‌هاى فقهى، سياسى علماى شيعه و تحولات سياسى- اجتماعى در عصر حاضر كرده‌اند. در دوران‌