دولت وقتى از جلب رضايت علما و مراجع تقليد از جمله آيت الله گلپايگانى ناتوان مى‌شود، خود اقدام به برگزارى آزمون مى‌نمايد. اولين آزمون را در تاريخ ٢١/ ٧/ ١٣٤٥ و آزمون دوم را در ٢٨/ ١١/ ١٣٤٥ برگزار مى‌كند.[٢] اطلاعات دقيق آزمون‌ها شامل ثبت‌نام، تارى برگزارى و محل اجراى آن‌ها از طريق اطلاعيه‌ها كه اغلب در دبيرستان حكيم نظامى قم برگزار مى‌شد به اطلاع طلاب مى‌رسيد. آزمون‌ها هر سال در دو مرحله و در ماه‌هاى خرداد و شهريور برگزا مى‌شد. آزمون‌هاى سال ٤٦ در تاريخ‌هاى ٢٧/ ٣/ ١٣٤٦ و ٢٦/ ٦/ ١٣٤٦ در دبيرستان حكيم نظامى برگزار شد. در آزمون اول ٥٦ نفر و در آزمون دوم ٤٠ نفر شركت كردند.

در سال ١٣٤٧ نيز آزمون به همين ترتيب برگزار شد.[٣] آموزش و پرورش همواره پيش از برگزارى آزمون با ارسال نامه‌اى به حوزه‌ى علميه از آنان مى‌خواست طلاب را تشويق كنند تا از آزمون استقبال كرده، در آن شركت نمايند. رژيم پهلوى بر آن شد تا با اعمال سياست‌هاى تهديد و تشويق، طلاب را به شركت گسترده و داوطلبانه در آزمون وادار كند. على رغم رژيم كه فكر مى‌كرد، هرچه طلاب بيشتر در آزمون‌ها شركت كنند، راحت‌تر تحت كنترل قرار مى‌گيرند و از طريق شركت آن‌ها معلوم مى‌شود كه مى‌توان با اعمال اين سياست باعث انتظام و پايدارى حوزه شد و دخالت خود را در آن‌جا گسترش داد، ولى مخالفت علما با آزمون‌گيرى شروع شد؛ علت آن هم اين بود كه آن‌كه نمى‌خواستند دولتدر حوزه‌ى علميه دخالت داشته باشد و روحانيت شيعه عزتش را وامدار استقلال و حريت و عدم وابستگى به دولت و قدرت حاكم بداند. مواضع سياسى- اجتماعى آيت الله گلپايگانى در اين مرحله از زمان كه رهبرى نهضت و نيز در تبعيد به سر مى‌برد نسبت به مراجع ديگر قاطعانه‌تر بود به طورى كه اين موضع‌گيرى پاره‌اى از تدابير و طرح‌هاى آنان را خنثى ساخت. برجستگى مقاومت‌هاى وى نه تنها در اسناد ايشان بلكه در گزارش‌هاى متعدد عمال رژيم نيز قابل ملاحظه است؛ هم‌چنين در

[١]. على‌رضا كريمى، پيشين، ص ٢٨

[٢]. همان، ص ٢٩

[٣]. همان