نامه ها و اسناد سياسى - سيد جمال الدين اسد آبادى - الصفحة ١٢٢
حكومت در ثبات كامل است، و عموم رعايا راضى هستند و پادشاه پدر رعاياى خود مىباشند! و امتيازاتى كه به مردم اروپا داده مىشود، اقداماتى است دوستانه! و محض اين است كه به اهالى اروپا راه آمد و رفت بازگردد و بين ملت ايران و ملل اروپا، كه آنقدر ازيكديگر دور هستند، اتفاق و اتحاد بهميان آيد! و اگر در بعضى جاها بعضى از مردم ناراضى هستند، با آرامش و ملايمت نمىتوان آنها را راضى كرد و بايد به زور و جبر اسباب سكوت آنها را فراهم آورد؟!. و با اين تفصيل، بايد دانست كه شورش سختى طبايع مردم را آماده كرده و همه حاضرند كه شورش كنند و اين شورش از حالا در شمال و جنوب و مشرق و مغرب ايران بظهور رسيده ولى عمال دولت آنرا حمل بر اين نمودهاند كه بعضى برخوردها! با پليس بميان آمده است! به روزنامههاى خودتان نظر افكنيد و ببينيد كه بخاطر عكسالعمل آنها در مورد امتياز دخانيات و تغييرى كه مردم ايران از اين بابت داشتهاند، چگونه با آنها رفتار نمودند؟ ... بررسى نتيجه فتواى فوقالعاده مجتهد بزرگ كه به مسلمانان ايران دستور داد دخانيات استعمال نكنند، براى آنكه معلوم نمايد كه ايرانىها از امتيازى كه در مورد دخانيات به كمپانى انگليسى داده شده است چقدر متنفر هستند، كافى است. و اين امتياز از طرف پادشاه داده شده بود، فقط بخاطر آنكه دخانيات را بمبلغ بيشتر بفروشند. و بنظر چنين مىآيد كه روزنامههاى انگليس نمىدانستند! كه امتياز مطلق چه معنى دارد؟!. و مجتهد بزرگ كه در كربلا و تاجر بزرگى كه در تهران هست واقعاً چه قسم مردمى باشند و چه كارها مىتوانند انجام دهند؟ پادشاه براى بقاى اين امتياز، به اقدامات سختى از قبيل تبعيد و تهديد و غيره دست زد، ولى نتيجهئى نبخشيد. درباب فروش تنباكو و امتعه ديگر، بايد دانست كه وقتيكه پادشاه اين امتياز را داد و دخانيات را فروخت يا آنكه مقرر نمود وزراى ايشان دخانيات را به يكنفر خارجى بفروشند، اين تخطى و تعدى بحقوق ملت بود. پادشاه خيلى زود از خطاى خود آگاه شد، ولى چون به اجنبى قول داده بود،