احتياجات عصر حاضر جريان پيدا نمايد و علماء درمقابل اراده دولت قيام نموده با عدالت و قانون آغاز ستيز كردند؟ كى دولت خواست مريضخانه جديد تأسيس كند و آنرا براى پرستارى بيماران مهيا سازد و هرچه در تخفيف آلام مردم لازم است، موافق اقتضاى فنى حاضر كند و آسايشگاه‌ها و پرورشگاه‌ها تأسيس نمايد و علماء از اين كارهاى جديد خشنود نشدند و يا گفتند اين كار تازه بدعت است و هر بدعتى باعث هلاكت؟ كى دولت ايران خواست قواى خود را بيفزايد، ارتش خود را منظم كند و عده آنرا به دويست هزارنفر رسانيده براى دفاع از مملكت موافق علم امروزه و مطابق اقتضاى زمان ما با اسلحه جديد مسلح سازد و علماء مخالفت نمودند؟ ٥ اما آنچه راجع به بعضى از علماء ذكر كرده بوديد كه تكاليف خودشان را از حيث تعاليم شرع مقدس و نشر آداب صلاح و تقوى واگذارده و در تمام ايران به چيزهائى كه براى شخص خودشان داراى منفعت است پرداخته‌اند و اين‌ها باعث قحط و غلاء امروز و هزاران نفوس بندگان خدا گرديده‌اند؟ ٦ تا حدودى صحيح است، ولى اين مطلب عمومى نيست و به چندنفرى انحصار دارد كه سعى كرده‌اند تمام منافع را براى شخص خودشان منحصر ساخته و از اين راه مشئوم بطريق نامشروع نصف بلاد آذربايجان را مالك شوند! چنين عملى در تمام علماء ايران كه از ميان آنان بسيارى اشخاص براى خدمت بحق و فضيلت قيام نموده و از حطام دنيا به اندكى قناعت كرده‌اند، عموميت ندارد ٧ البته اين كار زشت بيش از اين، در همه‌جا و در هر زمان بعمل آمده است، ولى حسن اداره و قدرت عدل و صميميت و دانائى حكمفرمايان توانسته است آنان را بجلوگيرى از احتكار و نشر عدل و مساوات درميان مردم و آسان‌نمودن وسائل انتقال، موفق سازد. دولت دانا و عادل براى ملت چون پدر مهربان است كه ملت را از هر ظلم و اجحافى، چه داخلى و چه خارجى؛ حفظ مى‌كند و مقدس‌ترين تكاليف حكمفرمايان اين است كه نگذارد به هيچ‌يك از افراد ملت ظلمى شود. اگر دولت در اين كار