درآمدى بر نظريه نهادى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ٣٦ - ٢- عامل صور ذهنى جمعى
سياسى را مىتوان با تطبيقپذيرى، پيچيدگى، استقلال و انسجام نهادها و شيوههاى آن نظام تعيين كرد. سطح نهادمندى هر سازمان يا شيوه عمل ويژهاى را نيز مىتوان با تطبيقپذيرى، پيچيدگى، استقلال و انسجام آنها اندازهگيرى كرد.[١]
از ديگر صاحبنظران اين حوزه مىتوان از موريس «دوورژه» نام برد.
از نظر «دوورژه» مفهوم نهاد با دو عامل تعريف مىشود:
١- عامل ساختى
٢- عامل مربوط به اعتقادات صور دستهجمعى
١- عامل ساختى
نهادها عبارتند از گونهاى از الگوهاى روابط انسانى كه ارتباطات مادى و واقعى براساس آنها قالبگيرى مىشود و از همين منبع است كه خصيصه ثبات، دوام و همگنى بخود مىگيرند. بدينسان از روابطى كه بيرون از هر الگوى ساختى كه اتفاقى، فناپذير و تغييرپذيرند، تميز داده مىشوند. در اين تعريف عنوان «ساختها» براى خود الگوهاى نهادى كه خارج از ارتباطات مادى و واقعى ناشى از آن تلقى مىشوند، در نظر گرفته شده است. البته هر دو اينها در عمل از هم جدا شدنى نيستند و مفهوم نهاد را تشكيل مىدهند. ساختها عبارتند از نظامهاى ارتباطات كه بدون خود اين ارتباطات، داراى موجوديتى واقعى نيستند؛ اصالت اينان به مناسبت رابطه با الگوى نهادى است.[٢]
٢- عامل صور ذهنى جمعى
اهميت پديدههاى اجتماعى فقط بخاطر واقعيت مادى آنها نيست، بلكه به تصويرى كه از آنها مىسازيم، يعنى صور ذهنى جمعى، انديشهها، باورها، نظامهاى
[١] - هانتينگنون، ساموئل- سازمان سياسى در جوامع دستخوش دگرگونى- ترجمه محسن ثلاثى، انتشارات علم، ١٣٧١، ص ٢٣- ٢٤.
[٢] - دوورژه، موريس- جامعهشناس سياسى- ترجمه ابو الفضل قاضى، انتشارات جاويدان، ١٣٥٨، ص ٩١.