تفسير الأمثل
(١)
٤ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٥ ص
(٤)
٦ ص
(٥)
١١ ص
(٦)
١١ ص
(٧)
١٤ ص
(٨)
١٤ ص
(٩)
١٧ ص
(١٠)
٢١ ص
(١١)
٢١ ص
(١٢)
٢٥ ص
(١٣)
٣٢ ص
(١٤)
٣٢ ص
(١٥)
٣٧ ص
(١٦)
٣٧ ص
(١٧)
٤٢ ص
(١٨)
٤٢ ص
(١٩)
٤٥ ص
(٢٠)
٤٥ ص
(٢١)
٥١ ص
(٢٢)
٥١ ص
(٢٣)
٥٥ ص
(٢٤)
٥٥ ص
(٢٥)
٥٩ ص
(٢٦)
٥٩ ص
(٢٧)
٦٢ ص
(٢٨)
٧٧ ص
(٢٩)
٧٧ ص
(٣٠)
٨٢ ص
(٣١)
٨٢ ص
(٣٢)
٨٢ ص
(٣٣)
٨٧ ص
(٣٤)
٨٧ ص
(٣٥)
٩٤ ص
(٣٦)
٩٤ ص
(٣٧)
٩٩ ص
(٣٨)
٩٩ ص
(٣٩)
١٠١ ص
(٤٠)
١٠٣ ص
(٤١)
١٠٣ ص
(٤٢)
١٠٦ ص
(٤٣)
١٠٩ ص
(٤٤)
١٠٩ ص
(٤٥)
١٠٩ ص
(٤٦)
١٠٩ ص
(٤٧)
١١١ ص
(٤٨)
١١٤ ص
(٤٩)
١١٧ ص
(٥٠)
١١٧ ص
(٥١)
١٢٥ ص
(٥٢)
١٢٥ ص
(٥٣)
١٢٨ ص
(٥٤)
١٣٦ ص
(٥٥)
١٣٦ ص
(٥٦)
١٤٠ ص
(٥٧)
١٤٤ ص
(٥٨)
١٤٤ ص
(٥٩)
١٤٧ ص
(٦٠)
١٥٤ ص
(٦١)
١٥٤ ص
(٦٢)
١٥٨ ص
(٦٣)
١٦٤ ص
(٦٤)
١٦٤ ص
(٦٥)
١٦٧ ص
(٦٦)
١٦٧ ص
(٦٧)
١٧٠ ص
(٦٨)
١٧٥ ص
(٦٩)
١٧٥ ص
(٧٠)
١٨٣ ص
(٧١)
١٨٩ ص
(٧٢)
١٨٩ ص
(٧٣)
١٩٢ ص
(٧٤)
١٩٦ ص
(٧٥)
١٩٦ ص
(٧٦)
٢٠١ ص
(٧٧)
٢٠٤ ص
(٧٨)
٢٠٤ ص
(٧٩)
٢١٠ ص
(٨٠)
٢١٠ ص
(٨١)
٢١٣ ص
(٨٢)
٢١٩ ص
(٨٣)
٢٢٠ ص
(٨٤)
٢٢٣ ص
(٨٥)
٢٢٦ ص
(٨٦)
٢٢٦ ص
(٨٧)
٢٣٠ ص
(٨٨)
٢٣٥ ص
(٨٩)
٢٣٥ ص
(٩٠)
٢٣٨ ص
(٩١)
٢٤٧ ص
(٩٢)
٢٤٧ ص
(٩٣)
٢٥١ ص
(٩٤)
٢٥٤ ص
(٩٥)
٢٥٤ ص
(٩٦)
٢٥٧ ص
(٩٧)
٢٥٩ ص
(٩٨)
٢٥٩ ص
(٩٩)
٢٦٣ ص
(١٠٠)
٢٦٣ ص
(١٠١)
٢٦٨ ص
(١٠٢)
٢٧٢ ص
(١٠٣)
٢٧٢ ص
(١٠٤)
٢٧٥ ص
(١٠٥)
٢٧٥ ص
(١٠٦)
٢٧٨ ص
(١٠٧)
٢٨٠ ص
(١٠٨)
٢٨٠ ص
(١٠٩)
٢٨٤ ص
(١١٠)
٢٨٤ ص
(١١١)
٢٩١ ص
(١١٢)
٢٩٤ ص
(١١٣)
٢٩٤ ص
(١١٤)
٢٩٧ ص
(١١٥)
٣٠٢ ص
(١١٦)
٣٠٢ ص
(١١٧)
٣٠٥ ص
(١١٨)
٣١١ ص
(١١٩)
٣١١ ص
(١٢٠)
٣١٦ ص
(١٢١)
٣١٦ ص
(١٢٢)
٣٢١ ص
(١٢٣)
٣٢٣ ص
(١٢٤)
٣٢٣ ص
(١٢٥)
٣٢٣ ص
(١٢٦)
٣٢٣ ص
(١٢٧)
٣٢٥ ص
(١٢٨)
٣٢٧ ص
(١٢٩)
٣٢٧ ص
(١٣٠)
٣٣٩ ص
(١٣١)
٣٣٩ ص
(١٣٢)
٣٤١ ص
(١٣٣)
٣٤٣ ص
(١٣٤)
٣٤٣ ص
(١٣٥)
٣٤٤ ص
(١٣٦)
٣٤٧ ص
(١٣٧)
٣٤٧ ص
(١٣٨)
٣٤٩ ص
(١٣٩)
٣٥٣ ص
(١٤٠)
٣٥٣ ص
(١٤١)
٣٥٤ ص
(١٤٢)
٣٥٨ ص
(١٤٣)
٣٥٨ ص
(١٤٤)
٣٦٢ ص
(١٤٥)
٣٦٣ ص
(١٤٦)
٣٦٦ ص
(١٤٧)
٣٦٦ ص
(١٤٨)
٣٦٨ ص
(١٤٩)
٣٧١ ص
(١٥٠)
٣٧١ ص
(١٥١)
٣٧٣ ص
(١٥٢)
٣٨٢ ص
(١٥٣)
٣٨٢ ص
(١٥٤)
٣٨٤ ص
(١٥٥)
٣٨٦ ص
(١٥٦)
٣٨٦ ص
(١٥٧)
٣٩٣ ص
(١٥٨)
٣٩٧ ص
(١٥٩)
٣٩٧ ص
(١٦٠)
٣٩٩ ص
(١٦١)
٤٠٤ ص
(١٦٢)
٤٠٤ ص
(١٦٣)
٤٠٦ ص
(١٦٤)
٤١٢ ص
(١٦٥)
٤١٢ ص
(١٦٦)
٤١٤ ص
(١٦٧)
٤١٦ ص
(١٦٨)
٤١٩ ص
(١٦٩)
٤١٩ ص
(١٧٠)
٤٢٢ ص
(١٧١)
٤٢٢ ص
(١٧٢)
٤٢٥ ص
(١٧٣)
٤٢٥ ص
(١٧٤)
٤٢٧ ص
(١٧٥)
٤٢٩ ص
(١٧٦)
٤٢٩ ص
(١٧٧)
٤٣٢ ص
(١٧٨)
٤٤٠ ص
(١٧٩)
٤٤٠ ص
(١٨٠)
٤٤٥ ص
(١٨١)
٤٤٥ ص
(١٨٢)
٤٤٥ ص
(١٨٣)
٤٤٥ ص
(١٨٤)
٤٤٧ ص
(١٨٥)
٤٤٩ ص
(١٨٦)
٤٤٩ ص
(١٨٧)
٤٥٢ ص
(١٨٨)
٤٥٤ ص
(١٨٩)
٤٥٤ ص
(١٩٠)
٤٥٩ ص
(١٩١)
٤٦٦ ص
(١٩٢)
٤٦٦ ص
(١٩٣)
٤٧١ ص
(١٩٤)
٤٧١ ص
(١٩٥)
٤٧٣ ص
(١٩٦)
٤٧٧ ص
(١٩٧)
٤٧٧ ص
(١٩٨)
٤٨١ ص
(١٩٩)
٤٨٣ ص
(٢٠٠)
٤٨٣ ص
(٢٠١)
٤٨٤ ص
(٢٠٢)
٤٩١ ص
(٢٠٣)
٤٩١ ص
(٢٠٤)
٤٩٣ ص
(٢٠٥)
٤٩٣ ص
(٢٠٦)
٤٩٤ ص
(٢٠٧)
٤٩٦ ص
(٢٠٨)
٤٩٩ ص
(٢٠٩)
٤٩٩ ص
(٢١٠)
٥٠٤ ص
(٢١١)
٥٠٧ ص
(٢١٢)
٥٠٧ ص
(٢١٣)
٥٠٨ ص
(٢١٤)
٥١١ ص
(٢١٥)
٥١١ ص
(٢١٦)
٥١٣ ص
(٢١٧)
٥٢٠ ص
(٢١٨)
٥٢١ ص
(٢١٩)
٥٢٣ ص
(٢٢٠)
٥٢٩ ص
(٢٢١)
٥٢٩ ص
(٢٢٢)
٥٣١ ص
(٢٢٣)
٥٣٥ ص
(٢٢٤)
٥٣٥ ص
(٢٢٥)
٥٣٦ ص
(٢٢٦)
٥٣٦ ص
 
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص

تفسير الأمثل - مكارم الشيرازي، الشيخ ناصر - الصفحة ٤٠٢

٢ ـ الرزق بيد الله سبحانه وتعالى ولكن ...!

لا نستفيد من الآية أعلاه فقط أنّ الرزق في زيادته ونقصانه بيد الله، بل نستفيد من آيات اُخر أنّ الله سبحانه وتعالى يبسط الرزق لمن يشاء وينقصه لمن يشاء، ولكن ليس كما يعتقده بعض الجهلاء من عدم الكسب والجلوس في زاوية البيت حتّى يبعث الله لهم الرزق، إن هؤلاء الأفراد ـ الذين يُعتبر تفكيرهم السلبي ذريعة لمن يقول بأنّ الدين أفيون الشعوب ـ قد غفلوا عن نقطتين أساسيتين هما:

أوّلا: إنّ الإرادة والمشيئة الإلهيّة التي أشارت إليها الآيات القرآنية ليست مسألة إعتباطية وغير محسوبة، بل ـ وكما قلنا سابقاً ـ إنّ المشيئة الإلهيّة غير منفصلة عن حكمته جلّ وعلا وتدخل فيها الإستعدادات والتوفيقات.

ثانياً: إنّ هذه المسألة لا تعني نفي الأسباب، لأنّ عالم الأسباب هو عالم الوجود، وهذه العوالم وجدت بإرادة الله وهي غير منفصلة عن المشيئة التشريعيّة.

وبعبارة أُخرى: إنّ إرادة الله في مجال بسط الرزق نقصه مشروطة بشرائط تتحكّم في حياة الناس، فالسعي والإخلاص والإيثار، وبعكس ذلك الكسل والبخل وسوء النيّة، لها دور فعّال وكبير، ولهذا السبب نرى القرآن الكريم يشير مراراً إلى أنّ الإنسان رهين بسعيه وإرادته وعمله، وما يستفيده من حياته إنّما هو بمقدار هذا السعي والإجتهاد (ليس للإنسان إلاّ ما سعى).

ولهذا فإنّ هناك باباً في السعي لتحصيل الرزق يذكره المحدّثون في موسوعاتهم الحديثة «كوسائل الشيعة» في باب التجارة، ويوردون أحاديث كثيرة في هذا المجال، كما أنّ هناك أبواباً أُخرى تذمّ البطالة والكسل، ومن جملتها الحديث المرويّ عن الإمام علي (عليه السلام) حيث يقول: «إنّ الأشياء لمّا إزدوجت إزدوج الكسل والعجز فنتجا بينهما الفقر»(١).

وعن الإمام الصادق (عليه السلام) «لا تكسلوا في طلب معايشكم فإنّ آباءنا كانوا


[١] ـ وسائل الشيعة، المجلّد ١٢، صفحة ٣٧.