جمع صورتى انست كه نماز ظهر يا مغرب را در اخر وقت ان بخواند و نماز عصر و يا عشاء را در اول آن كه صورتا بين دو نماز جمع شده است ولى در واقع هر نماز در وقت خود واقع شده است و جمعى در كار نيست.

جمع حقيقى آنست كه دو نماز (چه ظهرين و چه مغربين) در وقت يك نماز واقع شود و جمع حقيقى مذكور: دو قسم مى‌شود: جمع تقديم كه ظهر و عصر در وقت نماز ظهر واقع شود يا مغربين در وقت مغرب خوانده شود و جمع تاخير كه ظهرين در وقت عصر و مغربين در وقت عشا واقع شود.

در جواز جمع صورتى اشكالى وجود ندارد ولى احاديث تماما ناظر به جمع حقيقى ميباشد كه بعضى از انها را اينجا مطالعه ميكنيد.

١- ابن عباس ميگويد: نبى- صلى الله عليه و سلم- در مدينه نماز را هفت ركعت و هشت ركعت (يكجا) خواند: ظهر و عصر و مغرب و عشاء (مواقيت الصلاة صحيح بخارى حديث شماره (٥١٨) ايوب گفت شايد در شب بارانى جمع كرده باشد. گفت شايد مهم خود حديث است و احتمال راوى حجت نيست. و علاوه كه حديث شماره (١١) اتى انرا باطل مى‌كند.

٢- و عنه صلى النبى (ص) سبعا و ثمانيا جميعا (بخارى شماره (٥٣٧).

٣- عن عبد الله بن عمر: رسولخدا را ديدم كه گاهى در سفر عجله داشت مغرب را به تاخير مى‌انداخت تا مغرب و خفتن را يكجا بخواند (حديث شماره (١٠٤١) و ص ٢١٣ ج ه صحيح مسلم.

نووى در شرح خود بر مسلم در اينجا ميگويد اين حديث صريح است در