هنر واقعي ادبا و شعرا در آن است كه به جاي تعبيراتي مستقيم از حقيقت اشيا آنها را در قالب‌هايي بديع و مصّور و خيال انگيز عرضه مي‌دارند؛ آن‌چنان كه توسن فكر را در پهن دشت خيال به جولان در مي‌آورند و انسان را به عالمي از نشاط و سرور منتقل مي‌سازند.[٥]

يكي از محقّقان درباره نقش مهم خيال در تصويرآفريني مي‌گويد:

خيال، قدرتي است كه با آن مي‌توان ناديدني‌ها را مشاهده كرد و به وسيله آن، امور غايب را حاضر نمود و ديدني‌ها و صورت‌هاي ذهني و موضوعات گوناگون را با يكديگر الفت داد؛ آن‌چنان كه خواننده را تحت تأثير قرار مي‌دهد و او را به عالَمي ديگر منتقل مي‌سازد. خيال، ميدان‌هاي وسيعي از حقايق حيات بشري و پديده‌هاي متنوع جهان هستي، در برابر ذهن مي‌گشايد.

خيال را مي‌توان همچون نواري دانست كه ادبا به وسيلة آن، تصاويري از حوادث گذشته، حال و آينده و تصاويري از زندگي ملّت‌ها و ويژگي‌هاي آنان را از جنبه نوع تفكر و رفتار و مناسباتشان در برابر خوانندگان خود به نمايش مي‌گذارد.[٦]

در ميان روايات ائمه هدي: مي‌توان شاهد تابلوهاي بديع و باشكوهي بود كه صحنه‌هاي زيبا و جذّابش، حس و خيال انسان را بر مي‌انگيزد و تصاوير بي‌مانندش، مرغ خيال را در افق‌هايي دور دست به پرواز درمي‌آورد.

در اينجا نمونه‌هايي را از تصاوير خيال انگيز و تابلوهاي زنده و جذّابي كه در لابه لاي روايات اهل بيت: خودنمايي مي‌كند، به نظاره مي‌نشينيم:

[١]. علي٧: الصبر يناضل الحدثان؛ صبر و پايداري، با حوادث و گرفتاري‌هاي روزگار مبارزه مي‌كند. (وسائل الشيعة، ج١٥، ص٢٦٤؛ بحارالانوار، ج٦٦، ص٤١٠؛ غررالحكم، ص٢٨٤)

[٢]. امام صادق٧: اِنّ للقبر كلاماً في كل يوم يقول: أنا بيت الغربة، أنا بيت الوحشة، أنا بيت الدود، انا القبر، أنا روضة من رياض الجنة، أو حفره من حفر النار؛ قبر هر روز سخني دارد و (آن اين است كه) مي‌گويد: من سراي غربتم، من خانه وحشتم، من خانه كرم‌هايم، من باغي از باغ‌هاي بهشتم يا گودالي از گودال‌هاي دوزخم. (الكافي، ج٣، ص٢٤٢؛ بحارالانوار، ج٦، ص٢٦٧)

[٣]. علي٧: نعم الصهر القبر؛ چه خوب دامادي است قبر. (شرح غررالحكم، ج٢، ص٧٧٢)

[٤]. امام صادق٧: لم أر باكياً أحسن من تبسّم القلم؛ هيچ گرياني را زيباتر از تبسم قلم نديدم. (نهاية الأرب، ج٧، ص٢٠) در اين سخن نغز، مركب قلم به گريه و اشك چشم تشبيه شده و صدا و صرير قلم به تبسم آن مانند گرديده و هيچ گريه و تبسمي زيباتر از گريه همراه با تبسم قلم نيست.

[٥]. امام صادق٧: الدنيا بمنزلة صورةٍ رأسها الكبر و عينها الحرص و أذنها الطمع و لسانها الرياء و يدها الشهوة و رجلها العجب و قلبها الغفلة. (مصباح الشريعة، ص١٣٩؛ مستدرك الوسائل، ج١٢، ص٣٧؛ بحارالانوار، ج٧٠، ص١٠٥)

[٦]. علي٧: احذروا هذه الدنيا الخدّاعة الغدّارة التي قد تزينت بحلّيها و فتنت بغرورها و عزّت بآمالها و تشوّقت لخطابها فأصبحت كالعروس المجلُوّه و العيون اليها ناظرة و النفوس بها مشغوفة و القلوب اليها تائقة و هي لأزاوجها كلّهم قاتلة؛ از اين دنياي فريبكار مكار بپرهيزيد، همان كه با زيورآلاتش خود را مي‌آرايد و با وعده‌هاي دروغينش فريب مي‌دهد، و با آرزوهاي درازش مقهور مي سازد و خود را در خواستگاري مشتاق جلوه مي‌دهد، او هم چون عروسي آرايش كرده كه چشم‌ها را به خود خيره مي‌كند و دل‌ها را فريفته و آرزومند خود مي‌سازد جلوه مي‌كند ولي (به زودي) تمامي همسرانش را به قتل مي‌رساند. (بحارالانوار، ج٧٠، ص١٠٨)