كسي كه از اصحاب پيامبر٦ عيب‌جويي كند يا به آنها توهين نمايد، با چنين شخصيتي هم غذا نشويد. از ظرفي كه آب مي‌نوشد، شما ننوشيد و در صورتي كه فوت كرد، بر جنازه او نماز نخوانيد.[١]

در ميان اهل سنت، معتزله شرطي را هم قرار داده‌اند و قايل‌اند كه صحابه همه عادل‌اند، مگر كسي كه با علي٧ جنگيده است. البته سيوطي، اين شرط را قبول ندارد و معتقد به عدالت همة صحابه است.[٢] و باور دارد كه بايد به همة صحابه حسن ظن داشت و كار آنها را حمل بر اجتهادشان كرد كه هر كدام در اجتهادشان مأجور هستند.[٣]

بر اساس عقيدة اهل سنت، نسبت به عدالت همة اصحاب پيامبر٦، ابوسفيان و مغيره و… همگي صحابه و عادل‌اند و رواياتشان، هر چند در توهين به كساني مانند علي٧ و اهل بيت: و در مدح عبدالرحمن بن ملجم باشد، صحيح است. آري، اهل سنت همة صحابه را مجتهد و عادل مي‌دانند و به مرجعيت همة آنها قايل‌اند و هر كدام از صحابه را مرجعي مستقل و قائم به ذات مي‌دانند و به عقيدة آنان، تمام مسائل و احكام شرعي از هر كدام پذيرفته است؛ زيرا ايشان بهترين و شايسته‌ترين افراد امت‌اند و تمام شيوه‌ها و راه‌هاي آنان حق است و اگر اختلاف هم كردند؛ با حجت و دليل بوده است. جنگ نكردند و كشته نشدند، مگر در راه جهاد يا پديدار ساختن حق و حقيقت. لذا حق و باطل در ميان صحابه منظور نيست. همة صحابه، بدون استثنا، حق‌اند و به اين معنا، هم علي حق است و هم معاويه؛ زيرا هر دو صحابه و مجتهدند و هيچ يك از اين دو گروه را نبايد باطل و گنهكار دانست و روايتي هم در تأييد خود آورده‌اند كه از علي٧ دربارة كشتگان در جنگ جمل و صفين پرسيده شده فرمود:

سوگند به كسي كه جان من در يد قدرت اوست! هر يك از آن دو گروه كه با دل پاك جان سپرده باشند، به بهشت رفته‌اند.[٤]

٢. عدالت صحابه از منظر شيعه

شيعه، به پيروي از امامان معصوم: و قرآن كريم، معتقد است كه در ميان اصحاب رسول خدا٦ مؤمنان پاك نيتي وجود داشته‌اند كه خداوند در قرآن كريم به ستايش ايشان پرداخته و از آنها به نيكي ياد كرده است؛ مثلاً در مورد بيعت شجره مي‌فرمايد:

Gلَقَدْ رَضِيَ اللهُ عَنِ الْمـُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباًF.[٥]

كه خداوند ستايش خود را ويژه مؤمناني از صحابه قرار داده كه در بيعت شجره شركت كردند[٦]و شامل حال منافقان ايشان، امثال عبدالله بن ابي و اوس بن خولي ـ كه در آنجا حضور داشته‌اند ـ نمي‌شود.

[١]. الکفایة، ص٤٦.

[٢]. الاستیعاب، ج١، ص٢٦ و ٢٧.

[٣]. الفصل فی الملل و الاهواء و النحل، ج٣، ص٣٠٠.

[٤]. الاستیعاب، ج١، ص١٩؛ منبع حدیث: مسند ابن‌حنبل، ج٤، ص٨٧.

[٥]. الاستیعاب، ج١، ص٢٥.

[٦]. همان، ص٢٦.