موضوع سوم ـ که تاکنون در این مجله و جاهای دیگر بدان پرداخته نشده و این سرمقاله می‌کوشد آن را طرح کند ـ این است که: آیا تفسیرها و برداشت‌های زنان از احادیث، با تفسیرها و برداشت‌های مردان، متفاوت‌اند؟ به تعبیر دیگر، آیا در رویکرد زنان و مردان به حدیث، تفاوتی دیده می‌شود؟ این مسأله، زیرمجموعۀ موضوعی کلی‌تر است که در سال‌های اخیر، مورد توجه جریان‌های زنانه‌نگر قرار گرفته است؛ یعنی موضوع «جنسیت و تفسیر متون دینی».

تفسیرها و برداشت‌های زنانه از متون دینی یکی از موضوعات و مباحث جدّی در حوزۀ مطالعات زنان است. امروزه کسانی در دفاع از زنان و حقوق آنها مدّعی‌اند که اگر زن‌ها به تفسیر و برداشت از متون دینی رو کنند، بسیاری از تبعیض‌ها و ناروایی‌های موجود در عرصه‌های علوم و معارف دینی از میان می‌روند. اینان بر این باورند که بخش عمدۀ این تبعیض‌ها و ناروایی‌ها، محصول نوع نگاه مردان به متون دینی و ارائۀ تفسیرهای مردانه از این متون است.

این مسأله اگر چه احقاقِ بخش مهمّی از حقوق زنان را در پی دارد، ولی از جانب دیگر، اگر بدون تأمل و درنگْ مورد پذیرش واقع شود، تفکیک‌ها و جدایی‌های معرفتی را میان زنان و مردان به دنبال می‌آورد که مطلوب دید مدافعان حقوق زنان هم نخواهد بود.

به سخن دیگر، این مسیر، بسیار لغزنده است و ممکن است پیامدهای پیش‌بینی نشدۀ متفاوت و حتّی مخرّبی نیز در پی داشته باشد. از این رو، شایسته است که پژوهشگران علوم و معارف دینی، به جِد، بدان بنگرند و آن را بکاوند و حدود و ثغور آن را تعیین کنند.

این مقاله مسألۀ «جنسیّت و تفسیر متون دینی»[١] را تنها در حوزۀ حدیث مورد توجه قرار می‌دهد و در حد طرح مسأله بدان می‌پردازد.

جنسیّت و تفسیر متون حدیثی

این موضوع، ممکن است در نگاه اولیه، موضوعی غریب و غیر قابل طرح و پژوهش به نظر ‌رسد؛ ولی نمی‌توان به سادگی از آن گذشت و آن را انکار کرد.

به نظر می‌رسد اگر تأثیر پیش‌فرض‌ها را در فهم متون، تا اندازه‌ای امری مسلّم بدانیم، اثبات تأثیر جنسیت نیز به صورت موجبۀ جزئیه، کاری دشوار نخواهد بود. نمی‌توان انکار کرد که خواسته‌ها، آرزوها، و تا حدودی خصلت‌ها و خلق و خو‌های زنان و مردان متفاوت است، گرچه بخش عمدۀ این تفاوت‌ها فرهنگی است و نه ذاتی. همین تفاوت‌های فرهنگی و عَرَضی تا زمانی که زدوده و برچیده نشوند، دو ذهن متفاوت، دو نگاه متفاوت و بلکه دو دنیای متفاوت می‌سازند و این ذهن‌ها و نگاه‌ها و دنیاهای متفاوت، در فهم و تفسیر

[١]. از این نویسنده تاکنون دو مقاله و یک گفتگو در حوزۀ ارتباط جنسیّت با علوم و تفسیر و ترجمۀ قرآن منتشر شده است:

- «جنسیت و تفسیر متون دینی» (گفتگو)، ماهنامۀ زنان، ش ١٣٦.

- «نگاهی به تفسیر مخزن العرفان بانو امین اصفهانی»، آینۀ پژوهش، ش٩٨ – ٩٩.

- «جنسیت و ترجمه‌های قرآن»، فصلنامۀ بینات، ش ٤٩ – ٥٠.

همچنین کتاب القرآن والمراة، نوشته امینه ودود، این مسأله را در حوزۀ تفسیر قرآن، بررسی کرده است.