مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢١ - دلیل دوم

ثانوی همان ایجاد اوّلی است؟ مسلّم است که ایجاد ثانوی که در زمان بعد صورت میگیرد غیر از ایجاد اوّلی است یعنی دو ایجاد است نه یک ایجاد، زیرا اگر ایجاد ثانوی همان ایجاد اوّلی باشد اعاده معنی ندارد و یا لازم میآید که در هر جا ایجادی صورت گیرد اعاده معدوم شده باشد یعنی هر وجود ابتدائی را اعاده بدانیم.

اکنون که ایجاد ثانوی غیر از ایجاد اوّلی است وجود ثانوی هم غیر از وجود اوّلی است، زیرا محال است که ایجاد دو تا باشد و وجود یکی، زیرا حکما گفتهاند- و ما نیز در پاورقیهای اصول فلسفه [١] با بیان واضح و مشروح ثابت کردهایم- که ایجاد عین وجود است [٢]، پس اگر ایجاد دو تا شد وجود هم دوتاست و اگر وجود دو تا شد عدد هم دو تاست یعنی وحدتی بین موجود اوّلی و موجود ثانوی برقرار نیست؛ پس آنچه را فرض کردهایم، اعاده عین موجود اوّلی نیست بلکه ایجاد مماثل اوست. آری، اگر ملاک هویت و وحدت را چیزی غیر از «وجود» بدانیم این برهان تمام نیست ولی ما گفتیم که این برهان مبتنی بر نظریه «اصالت وجود» است و بعلاوه بیان کردیم که این نظریه که ذات شیء قطع نظر از «وجود»، مناط هویت و تشخّص است نظریه بسیار سخیفی است. حاجی سبزواری نیز میگوید: