^ و ديدم فرشته اى كه از آسمان نازل مى شود و كليد هاويه را دارد و زنجيرى بزرگ بر دست وى است و اژدها، يعنى مار قديم، را كه ابليس و شيطان مى باشد گرفتار كرده او را تا مدت هزار سال در بند نهاد و او را به هاويه انداخت و در را بر او بسته، مهر كرد تا امت ها را ديگر گمراه نكند تا مدت هزار سال به انجام رسد و بعد از آن مى بايد اندكى خلاصى يابد. (مكاشفه يوحنا ٢٠، ١ تا ٣)

^ و چون هزار سال به انجام رسد، شيطان از زندان خلاصى خواهد يافت تا بيرون رود و امت هايى را كه در چهار زاويه جهان اند، يعنى يأجوج و مأجوج را گمراه كند... پس آتش از جانب خدا از آسمان فرو ريخته ايشان را بلعيد و ابليس را كه ايشان را گمراه مى كند به درياچه آتش و كبريت انداخته شد جايى كه وحش و نبى كاذب هستند و ايشان تا ابدالاباد شبانه روز عذاب خواهند كشيد. (مكاشفه يوحنا ٢٠، ٧ تا ١١)

اين گونه كه هست، مفهوم مسيحاى موعود در سنّت يهودى ـ مسيحى، باورى بسيار سترگ و داراى اهميّت است. با اين همه، هم چنان كه در بحث سوشيانت گذشت، مى توان در متن هاى ادبيات پيش گويانه راجع به مسيحا، شواهدى يافت كه نشان مى دهد ريشه هاى اين باور به اسطوره هاى كهن قوم يهود هم راهى مى برد و به عبارت صريح تر، مسيحا نيز موعودى به تمامى يا يكسره «دين مدار» نيست. شواهدى كه مى توان بر اين مدّعا آورد، از اين قرارند:

١ ـ در سنّت يهودى ـ مسيحى، موعود را از ذريّه ى داوود يا حتى خود او وانمود كرده اند;[١] اين امر از آن رو جالب توجه است كه يهوديان داوود را پيامبر

[١]ـ «...اى خداوند ترا در ميان امت ها حمد خواهم گفت و به نام تو سرود خواهم خواند كه نجات عظيمى به پادشاه خود داده و به مسيح خويش رحمت نموده است، يعنى به داوود و به ذريت او تا ابدالاباد». (مزامير ١٨، ٤٨ تا ٥٠) و نيز: «... و بعد از آن بنى اسراييل بازگشت نموده يهوه خداى خويش و پادشاه خود

داوود را خواهند طلبيد.» (هوشع ٣، ٥) و نيز: «...و بنده من داوود پادشاه ايشان خواهد بود و يك شبان براى جميع ايشان خواهد بود ... و بنده من داوود تا ابدالاباد رييس ايشان خواهد بود.» (حزقيال نبى ٣٧، ١٦ ـ ٢٥).