محيط گرداند بمردم پس ابرى بزير آيد با گروهى از ملائكه و منادى ندا كند باين آيه‌ يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ فَانْفُذُوا لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ‌ يعنى اى گروه جن و انس اگر توانيد كه نفوذ كنيد و بگريزيد از اقطار آسمانها و زمين پس نفوذ كنيد و نتوانيد كه نفوذ كرد مگر بقدرت خدا و حكم او پس حضرت گريست راوى پرسيد كه در اين وقت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و امير المؤمنين عليه السّلام و شيعيان او در كجايند فرمود ايشان بر روى تلى چنداند از مشك خوشبوتر و بر منبرها از نور و مردم محزون ميباشند و ايشان محزون نيستند و مردم ميترسند و ايشان نميترسند پس آيه‌اى خواند كه مضمونش اينست كه هر كه بياورد حسنه‌اى پس از براى او است بهتر از آن و ايشان از فزع آن روز ايمن‌اند پس فرمود بخدا سوگند كه حسنه در اين آيه ولايت امير المؤمنين عليه السّلام است و على بن ابراهيم از آن حضرت روايت كرده است كه چون روز قيامت شود جمع كند حقتعالى همه بندگان را در يك بقعه زمين و وحى مينمايد بآسمان اول كه فرود بيا با هر كه در تست پس فرود مى‌آيد آسمان اول با دو برابر هر كه در زمين است و آسمان دويم فرود مى‌آيد با دو برابر جميع آنچه در زمين است و اهل آسمان اول و هم چنين اهل هر آسمانى بريز مى‌آيند با دو برابر سابق پس جن و انس در هفت سراپرده‌اند از ملائكه پس منادى ايشان را ندا ميكند به آن آيه كه گذشت پس نظر ميكنند كه از هر طرف ملائكه بايشان احاطه كرده است و از هيچ طرف بدر نميتوانند رفت.

فصل هشتم در بيان حشر وحوش است‌

حقتعالى فرموده است كه‌ وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ‌ يعنى هرگاه وحشيان محشور شوند و فرموده است‌ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ ثُمَّ إِلى‌ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ‌ يعنى نيست هيچ حيوانى كه راه رود بر روى زمين و نه مرغى كه بدو بال خود پرواز كند مگر متى چندند امثال شماها در آنكه حقتعالى ايشان را خلق كرده است و حفظ ميكند و روزى ميدهد و تقصير نكرده‌ايم و ترك ننموده‌ايم در قرآن مجيد يا در لوح محفوظ هيچ چيزى را كه ذكر نكرده باشيم پس بسوى پروردگار خود محشور ميشوند و مشهور ميان مفسران آنست كه مراد از حشر در اين دو آيه محشور شدن در قيامت است و بعضى گفته‌اند مراد مردن ايشانست در دنيا و مشهور ميان متكلمين خاصه و عامه آنست كه ايشان محشور ميشوند قتاده از مفسران عامه گفته است كه همه چيز محشور ميشود حتى مگس تا آنكه تقاص و تدارك مظالم ايشان بكنند و معتزله گفته‌اند كه حقتعالى حشر ميكند جميع حيوانات را در روز قيامت تا عوض المهائى‌