و آفتاب را در كار نيست و صحيح محتاج بپرهيز از نسيم بهار نيست و در كتاب بصائر الدرجات از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام روايت كرده است كه روح مؤمن در بدنش مثل جوهرى است در صندوق جوهر را كه برداشتند صندوق را مى‌اندازند و اعتنا بشأن او نميكنند و در كتاب معارج اليقين روايت كرده است كه كسى از آن حضرت پرسيد كه سبب اين چيست كه شخصى در شهرى ميخوابد و خود را در شهر ديگر مى‌يابد در خواب فرمود روح مثل آفتاب است كه مركزش در آسمان است و شعاعش در جهان پهن است و ايضا در بصائر از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام روايت كرده است كه روح ممزوج است ببدن و داخل بدن نميشود بلكه مثل سرپوشى است بر بدن كه محيط است بآن و حاصل خلاف در روح باين برمى‌گردد كه آيا روح جسم است يا جسمانى يا نه جسم و نه جسمانى بلكه مجرد است.

و عمده آنها كه جسم ميدانند از متكلمان بدو قول قائل شده‌اند (يكى) آنكه عبارت است از اين هيكل محسوس (دويم) آنكه در بدن اجزاى اصليه‌اى هست كه باقى است از اول عمر تا آخر عمر و اجزاى فضليه ميباشد كه زياده و كم و متغير و متبدل ميشود و انسان كه مشار اليه است بمن و انا آن اجزاى اصليه است و مدار حشر و ثواب و عقاب بر آنست و بعضى از متكلمين اماميه باين قول قائل شده‌اند و بر اين قول بعضى از اخبار دلالت ميكند نه باين معنى كه روح آنست بلكه آنچه از بدن انسان در حال حيات و در قبر باقى مى‌ماند و در قيامت محشور ميشود آن اجزاء است چنانچه بعد از اين ان شاء اللّه مذكور خواهد شد و آنها كه جسم نميدانند و عرض جسمانى ميدانند اقوال سخيفه دارند كه قابل نقل نيست و آنها كه مجرد ميدانند اكثر فلاسفه حكمايند و بعضى از قدماى فلاسفه و معتزله و غزالى و راغب اصفهانى و شيخ مفيد از علماى اماميه اگر چه بعضى گفته‌اند كه در آخر عمر از اين مذهب برگشت و توبه كرد.

و شيخ بهاء الدين و بعضى از متأخرين گفته‌اند كه از بسيارى از اخبار اين معنى مستفاد ميشود و فقير حديث صريحى در اين باب نديده‌ام و اگر بعضى از اخبار نادره اشعارى يا ابهامى باين معنى داشته باشد بمحض آنها جزم باين قول نميتوان كرد و دلايلى كه بر نفى تجرد گفته‌اند اگر چه تمام نيست اما اخبار بسيار كه در باب تنزيه حقتعالى وارد شده ظاهرا دلالت ميكند بر آنكه تجرد از صفات مختصه خداست و اكثر احاديث قبض روح و همراه بودن روح با ميت و آمدن بنزد اهل خود و منتقل شدن بوادى السلام و امثال آنها دلالت بر تجسم ميكند مگر آنكه تأويل كنند آنها را بجسد مثالى و همچنين احاديث خلق ارواح پيش از اجساد و بودن‌