و آن وقت «ان» كه بر سر «ما» در آمده براى آنست كه (ما) بمعنى «الذى» ميباشد مثل آيه شريفه‌(أَ يَحْسَبُونَ أَنَّما نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مالٍ وَ بَنِينَ)[١] از نظر بازگشت ضمير ممكن است كه در آيه «هو» تقدير شود و جمله «مودة بينكم» خبر او باشد و آن وقت جمله در محل رفع و خبر «ان» ميباشد.

اما كسى كه «مودة بينكم» را با حالت نصب خوانده «ان» و «ما» را يك كلمه شمرده و بسوى «ما» هم در اينصورت ضمير عود نميكند چنان كه در صورت اول عائد بود، و آن وقت «الاوثان» منصوب به «اتخذتم» خواهد بود. ولى ابو عمر او را متعدى بمفعول واحد ميداند مثل آيه شريفه‌(قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْداً) و بنا بر اين تقدير آيه چنين است «انما اتخذتم من دون اللَّه اوثانا آلهة» (همانا از غير خدا بت‌ها را خدايان گرفته) كه (آلهة) حذف شده نظير آيه شريفه‌(إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ) كه در معنى «اتخذوا العجل الها» بوده و (الها) حذف شده و «مودة» منصوب و مفعول له ميباشد و «بينكم» نيز منصوب و ظرف است و عامل او «المودة» ميباشد.

و اما آنكه «مودة بينكم» (با حالت اضافه خوانده) چون «المودة» را بسوى «بين» اضافه نموده و توسعى قائل شده كه ظرف را اسم براى آنچه باو اضافه شده، قرار داده است و نظير آيه‌(لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ) كه چنين بحالت اضافه خوانده شده اما كسى كه «مودة بينكم فى الحياة الدنيا» را (با تنوين) خوانده آن وقت در «بينكم» دو صورت تصور ميشود:

الف: اينكه ظرف باشد متعلق بمصدر چون دو ظرف در اينجا يكى مربوط به مكان دوم مربوط بزمان خواهد بود. و آنچه جايز نيست تعلق دو ظرف زمان يا مكان بعامل واحد است، و اما اگر يكى ظرف زمان و ديگرى ظرف مكان باشد اشكالى نخواهد داشت.

و بنا بر اين «فى الحياة الدنيا» ظرف زمانى خواهد بود چون كه بمعنى «فى‌

[١]- يعنى آيا گمان دارند آنچه مدد ميكنيم ايشان را بآن از مال و فرزندان قرآن كريم سوره مومنون ٥٨/ ٢٣