ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٥٥ - مقصود
گفته شده مقصود از «علماء» در اين آيه ملائكهاند و بعضى به پيامبر وعدهاى به مؤمنين از مردم تفسير نمودهاند.
و بعضى گفتهاند در آيه تقديم و تأخيرى واقع شده و در اصل «الذين اوتوا العلم فى كتاب اللَّه و الايمان لقد لبثتم الى يوم البعث» ميباشد يعنى افرادى كه از مردم داراى علم بودند در كتاب خدا و ايمان دارند آنان گويند بمجرمين كه درنگ كرديد در قبرها تا روز بر انگيخته شدن، و اكنون همان روز بر انگيخته شدن يعنى روز قيامت است كه شما در دنيا انكار مينموديد و بنا بقول «زجاج» مقصود از كتاب اللَّه در اينجا علم خداست كه در لوح محفوظ است.
(وَ لكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ): و لكن شما در دنيا عالم بوقوعش نبوده- يقين بآن نداشتيد- و اكنون هم كه يقين پيدا كرديد ديگر سود نخواهد داشت لذا ميفرمايد:
(فَيَوْمَئِذٍ لا يَنْفَعُ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ): پس در آن روز عذرهاى مردمى كه در دنيا با كفر و انواع گناهان ظلم بنفس نمودهاند فايدهاى بحالشان نخواهد داشت پس نتوانند عذرى بياورند و اگر هم عذرى آوردند- براى كفر و آن همه گناهان- پذيرفته نميشود.
(وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ): و نه ايشان به برگشت خوانده ميشوند زيرا ديگر در آن روز از آنان خواسته نميشود كه بحق برگرديد از كفر صرف نظر نمائيد- چون قيامت روز پاداش بوده نه روز عمل-.
(وَ لَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ): تحقيقاً مثل زديم براى مردم در اين قرآن از هر مثلى و در بيان مثلهايى كه آنان را به توحيد پروردگار و ايمان بخدا دعوت كند، اصرار نموديم.
(وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ): و اگر بياورى تو- اى پيامبر ٦- ايشان را به معجزه ظاهرى كه بتو پيشنهاد كردهاند.
(لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُبْطِلُونَ): هر آينه افرادى كه كافر شدند گويند كه نيستيد شما مگر اصحاب اباطيل كه آئينتان باطل و گفتارتان نادرست