حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٦٨

نتیجه‌گیری

از مطالب بیان‌شده نتایج ذیل به دست می‌آید:

ـ انتظار استخراج نظام کامل پزشکی از متون اسلامی موجود، انتظاری نابه‌جا و آرزویی دور و دراز می‌نماید.

ـ بررسی سیرة معصومان:، بر مراجعه ایشان به پزشکان دلالت دارد و فرضیة لزوم اخذ دستورات پزشکی از دین را اثبات نمی‌کند.

ـ به دلیل ضعف سندی و دلالت ظنی احادیث پزشکی، طبابت بر اساس این روایات، پیش از ارزیابی روشمند آن‌ها قابل توصیه و اعتماد نیست.

ـ جهت ارزیابی احادیث طبی، روش آزمایش و تجربه تحت ضابطه‌های دقیق علمی، به عنوان بهترین راه‌حل در دست‌رس، پیشنهاد گردید.

ـ طب سنتی در همه موارد و عرصه‌ها مستند به دین نیست و تقدس‌بخشی به آن، منطقی نیست.

شایان ذکر است، نباید از این مقاله برداشت شود که نگارنده، پزشکی جدید را بدون اشکال می‌داند و یا این سوء‌برداشت حاصل شود که دین اسلام و دانش پزشکی هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند، بلکه بدون شک، علم پزشکی جدید در زمینة اخلاق پزشکی، احکام پزشکی و نیز درمان بیماری‌های روحی، به شدت نیازمند دین است.[٤٦٧] این مقاله را با سخن حکیم متأله آیةاللّه جوادی‌آملی- حفظه‌الله تعالی- ، به عنوان «درایت حکیمان در مسائل پزشکی» به پایان می‌برم:

دانش تجربي طب، وقتي كارآمد مي‌شود كه از علم تجريدي و بينش شهودي بهره يابد و با جان‌مايه «نفختُ فيه من الوحي» زنده گردد، تا همراه با درمانِ فيزيكي، شفاي متافيزيكي حاصل شود و مادة علاج جالينوس و رازي، با صورتِ دمِ عيسوي و محمد٩ هماهنگ شده و طِب و تعهد ديني قرين شوند، وگرنه از طب بيمار، توقع درمان نارواست.[٤٦٨]

[٤٦٧]. برای اطلاع از برداشت صحیح از مفهوم طب اسلامی ر.ک: مقاله «نگرشی به مفهوم طب اسلامی»، به خامه‌ی پزشک محترم حجةالاسلام‌والمسلمین غلامرضا نورمحمدی.

[٤٦٨]. سروش هدایت، ج۳، ص٩٦.