حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٥٩

بخش معتنابهی از روایات پزشکی، باعث می‌شود از نظر علم رجال و اصول فقه، اعتبار این احادیث به طور جدی مورد اشکال باشد. این سخن به معنای جعلی‌بودن همة این روایات نیست، بلکه سخن بر سر این است که به صرف نقل حدیثی از معصوم و یا منتسب کردن کتابی به ایشان، نباید بدون دقت و توجه، قاطعانه گفت که نظر معصومان: این گونه بوده است و آن‌گاه بر اساس آن به طبابت بپردازیم. نگارنده، این نوع طبابت را، «طبابت راویان» نامیده است.[٤٣٩]

این احتمال نیز قابل تصور است که اصل خبری از معصوم صادر شده باشد، ولی در طول زمان تحریف شده باشد؛ برای مثال، آیة‌الله حسینی طهرانی; به نقلِ نقدِ علامه‌طباطبایی; به بخش‌هایی از حدیث «إهلِیلَجَه»[٤٤٠] می‌پردازد، که علامه برخی از مطالب مطرح‌شده در حدیث را مخالف امور واضح امروزی می‌داند و در پایان این گونه نتیجه‌گیری می‌کند:

آنچه را كه من گمان دارم- والله أعلم- اصل خبر از آن اخبارى است كه از حضرت امام صادق٧ صادر شده است، وليكن از تصرفِ تصرف‌كنندگان محفوظ نمانده است. در آن زيادت‌هایى و نقيصه‌هایى را اعمال نموده‌اند كه آن را از استقامت اصلى خود خارج كرده است. و شاهد بر اين نظريه، نسخه‌هاى مختلفة عجيبه‌اى است كه مصنف، آن‌ها را نقل مى‌نمايد.[٤٤١]

علاوه بر بخش‌هایی از حدیث اهلیلجه، روایات منسوب دیگری نیز وجود دارد که بطلان متن آن‌ها امروزه ثابت شده است، برای مثال، می‌توان به حدیث ذباب[٤٤٢]، شفابخشی بادمجان[٤٤٣] و تعیین و تشخیص جنسیت جنین[٤٤٤] اشاره کرد.


[٤٣٩]. نکتة شایستة تذکر به این گروه این است که، طبابت بدون تخصص گناه بوده و در صورتى كه بر اثر طبابت، زیانی متوجه بیمار گردد، علاوه بر آن كه شخص مرتكب گناه شده‌، بر اساس قانون«ضَمان»، ضامن نیز هست؛ چنان‌كه از پيامبر اسلام٩ روايت شده است: «مَن تَطَبَّبَ و لَم يُعلَم مِنهُ طِبٌّ قَبلَ ذلِكَ، فَهُوَ ضامِنٌ‌« ‌یعنی هر كس بدون سابقه [و تخصص لازم‌] به كار طبابت دست يازد، ضامن است (ر.ک: حكمت‌نامه پيامبر‌اعظم ٩،ج‌١٣، ص٤٠١)

[٤٤٠]. حدیثی که به مناظره امام صادق٧ با طبیبی هندی مربوط است و فراوان مورد استناد جریانات مذکور قرار می‌گیرد.

[٤٤١]. امام‌شناسی، ج١٧، ص٧٠.

[٤٤٢]. برای اطلاع بیشتر ر.ک: روش‌شناسی نقد احادیث، ص٦٩١ مقاله« حديث ذباب: آموزه‌اى طبى يا حديثى مجعول». هم‌چنین نک: منطق فهم حدیث، ص٧٠٦.

[٤٤٣]. ر.ک: روش‌شناسی نقد احادیث، ص ٦٨٣.

[٤٤٤]. ر.ک: مقاله «تحلیل گزاره‌های پزشکی در اسلام و حیطه‌های تعامل اسلام و طب».