خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ فَإِنْ أَقَامَ يَوْمَيْنِ بَعْدَ الثَّلَاثَةِ فَلَا يَخْرُجُ مِنَ الْمَسْجِدِ حَتَّى يُتِمَّ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ أُخَرَ؛[٤٠٤] کسی که سه روز را متعکف باشد، دربارة روز چهارم مختار است که در مسجد بماند؛ اگر بخواهد سه روز دیگر را اضافه کند و اگر نخواست از مسجد خارج شود. پس اگر بعد از سه روز اول، دو روز دیگر را در مسجد ماند، نباید از مسجد خارج شود تا سه روز دوم کامل شود.

از کنار هم قراردادن روایات این نکته قابل برداشت است که دو روز اول امکان خروج از مسجد و رها کردن اعتکاف وجود دارد، ولی در روز سوم به هم زدن اعتکاف، مقتضی قضا کردن آن است.[٤٠٥]

همین نکته که عبادتی مستحب با شروع اختیاری و انجام دادن مقداری از آن، تبدیل به تکلیفی واجب ‌شود، دالّ بر اهمیت عمل است.

o. جمع‌بندی دستة چهارم روایات: اعتكاف به دليل فوايد مهمي كه دارد و رابطه انسان با معبود را تقويت مي‌كند، به صورت‌هاي مختلف مورد عنايت معصومان٨ بوده و انجام آن جزو شئونات ايماني قرار گرفته است. این‌که برای عملی، استحباب خاص و مؤکد تشريع شود و برای قطع آن در برخي حالات، کفاره یا قضا لازم گردد نشان‌دهندة توجه شارع به آن عمل است.

٩. نتیجه‌گیری

امروزه به دلیل محدودیت مکانی اعتکاف، غالباً این عمل به صورت جمعی انجام می‌شود. اعتکاف جمعی در صدر اسلام نیز سابقه داشته و مردم به همراه پیامبر‌اکرم ٩ در مسجد مدینه معتکف می‌شدند. جمعی‌بودن اعتکاف می‌تواند تمرینی برای حضور در جمع و در عین حال، توجه به معبود و حضور قلب باشد. سعدی در بیتی زیبا این حالت را توصیف می‌کند:

هرگز وجود حاضر و غایب شنیده‌ای من در میان جمع و دلم جای دیگر است[٤٠٦]

معتکف در حال اعتکاف از امور دنیایی پرهیز می‌کند[٤٠٧] تا بتواند از فرصت

[٤٠٤]. کافی، ج٤، ص١٧٧.

[٤٠٥]. ر.ک: مختلف‌الشیعه، ج٣، ص٥٨١.

[٤٠٦]. کلیات سعدی، ص٥٤، غزل ٦٣.

[٤٠٧]. ر.ک: الفقیه، باب الاعتکاف، ج٢، ص١٨٤.