و محرّمات اعتكاف همانند ساير امور واجب و حرام، جزو حدود الهي بوده و رعايت آن لازم است. این تعبیر فقط شش بار در قرآن تکرار شده، که از جملة آن واجبات و محرمات صوم و اعتکاف است.

‌اعتکاف در احاديث معصومان٨

احکام و تکالیف در شریعت اسلام، تابع مصلحت و مفسده است که يا ذات عمل مصلحت و مفسده دارد و يا به لحاظ امور ديگر داراي مصلحت و مفسده مي‌شود.[٣٧٦] تکالیف دارای مصلحت و مفسده به دو گروه تقسیم مي‌شوند: اول، اعمالی که مصلحت یا مفسده بسیاری دارند و شارع به ‌دلیل لطفی که به بندگانش دارد حکم به وجوب یا حرمت این اعمال کرده تا مصلحت آن از کسی فوت نشده و عقابش گریبان‌گیر بندگان نشود. گروه دوم اعمالی هستند که به اندازه گروه اول مصلحت و مفسده ندارند که شامل مستحبات و مکروهات می‌شود. این گروه نیز در تقسيم‌بندي جداگانه‌ای، دو دسته دارد: یکي مستحبات و مکروهات عادی كه شارع، انجام و ترک آن‌ها را پسنديده دانسته و دیگري، مستحبات و مکروهات مؤکد كه شارع عنایت خاصی به آن‌ها داشته و بر انجام و ترکشان تأكيد کرده است؛ مانند نماز شب که از محتوا و فراواني روایات، موکَّد بودن آن استفاده می‌شود.[٣٧٧]

با مروری در سخن و سیرة پیامبر ٩ و اهل بیت ٨ روشن می‌شود که اعتکاف، جایگاه ممتازی در عبادات دارد، تا جایی‌که رسول‌اکرم ٩ در صورت موفق‌نشدن به اداي این عمل مستحب، آن را قضا می‌کردند. در برخي روایات برای بیان اجر و پاداش بعضي از اعمال، ثواب اعتکاف ميزان قرار گرفته است؛ یعنی به جای ذکر مقدار ثواب عملی، گفته شده که ثواب این عمل – ‌مثلاً ‌- برابر با یک اعتکاف است. در ادامه، چند دسته از روایات که هر کدام به نوعی دالّ بر فضیلت اعتکاف است، بررسی مي‌شود.

١. روایات ثواب اعتکاف

فراوانی ثواب اعتکاف سبب شده تا پاداش آن با حج تمتع و عمره سنجیده شود که

[٣٧٦]. کفایةالاصول، ج١، ص٢٠١.

[٣٧٧]. ر.ک: کافی، باب صلاة النوافل، ج٣، ص٤٤٢.