به دنبال تهیه و تدوین برنامه اول توسعه اقتصادی - اجتماعی ایران و ارائه آن به مجلس شورای اسلامی،[١] وضعیت اقتصادی ایران ازجمله بحث خودکفائی اقتصادی، افزایش صدور نفت و تعاملات اقتصادی ایران با کشورهای دیگر، مورد توجه رسانه های بین المللی قرار گرفته است.

رادیو بی بی سی در برنامه شامگاهی امروز خود، تفسیری از محمدعلی همایون کاتوزیان استاد اقتصاد دانشگاه کانتربوری انگلستان، راجع به موضوع خودکفائی اقتصادی در ایران پخش کرد. کاتوزیان خودکفائی اقتصادی را بحثی دانسته که در چند دهه اخیر در ایران مطرح بوده و پس از انقلاب نیز گهگاه درباره آن بحث و گفت وگو می شود. وی وضعیت اقتصادی ایران را چنین تشریح کرد: «در دوره پس از انقلاب نیز اوضاع اقتصادی کشور دستخوش ازهم گسیختگی ها و نابسامانی های زیادی بوده که به نظر من فقط قسمتی از آن را می توان به حساب احتیاجات اجتناب ناپذیر و جنگ ایران و عراق گذاشت، میزان بیکاری در شهرها اکنون از حدود ٣ - ٤ میلیون نفر نیز گذشته است و تقریباً برابر با ٥٠ درصد از نیروی کار بهره ده بیکار شده اند، نرخ تورم، ... بسیار زیاد است.» کاتوزیان به رغم ابراز امیدواری درباره افزایش تولید غلات، خودکفائی درزمینه کالاهای کشاورزی در آینده نزدیک را «تصوری خام و ساده لوحانه» دانست. به گفته وی، مفهوم خودکفائی این است که یک کشور جهان سومی بتواند «خود را به مرحله ای برساند که از قید اتکا به صادرکردن یکی دو کالا و واردکردن هزاران هزار اقلام غذایی مصرفی و ماشینی خلاص شود.» کاتوزیان وضعیت ایران را دراین زمینه بسیار خوب ارزیابی کرد و با اشاره به صادرات نفت و گاز از ایران افزود: «ارز خارجی ناشی از آن می تواند در مدت ده سال اقتصاد کشور را به نحو احسن دگرگون سازد. و آن را حتی از اتکاء دائم به این صادرات نیز رهایی بخشد.» وی خاطرنشان کرد درصورت «سرمایه گذاری صحیح و دقیقاً در صنایعی که در رفع نیازمندی های داخلی تأثیر زیادی دارد» و «آسوده گذاشتن کشاورز از دخالت های بی جای عوامل دولت با دادن کمک های مادی و معنوی به جامعه روستایی» جامعه ایران می تواند بخش اعظمی از نیازهای کشاورزی را در داخل تولید کرده و دراین زمینه وابستگی خود را کاهش دهد؛ در غیر این صورت، «... اگر درآمدهای نفت را فقط و فقط صرف پرداخت های بیجا به این و آن و باقیمانده را به واردکردن اسلحه و اغذیه و امتعه گوناگون مصرفی منحصر سازیم، خودکفائی اقتصادی که سهل است هرگز از مرحله عقب ماندگی اقتصادی و اتکا به صدور نفت و گاز و سایر فراورده های معدنی فراتر نخواهیم رفت و پس از پایان رفتن این منابع خداداد ناگزیر خواهیم بود که به پایین ترین سطح خودکفائی اقتصادی نزول کنیم.»[٢]

[١] نخست وزیر روز ٢٥ مردادماه ١٣٦٢، با حضور در مجلس شورای اسلامی، لایحه نخستین برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران را تقدیم مجلس کرد. (روزنامه صبح آزادگان، ٢٦/٥/١٣٦٢، ص١٢.)

[٢] همان، صص ٣٢ - ١٩، به نقل از رادیو بی بی سی، ٤/٦/١٣٦٢، ساعت ١٩:٤٥.