كسر أصنام الجاهلية - الملا صدرا - الصفحة ٥٥
خلافت گماشتهاند، اكثر و بلكه همه احمق و به روشهاى معرفت و ارشاد و استكمال و استقامت نفس جاهل و نادان هستند.
«وهم و تزييف» در ردّ پندار برخى از بطّالان بىهمّت و بيكاران سست عنصر است، كه مجاهدت و رياضت و پرداختن به طلب علوم حقيقى و كسب معارف يقينى را سخت و دشوار يافته، در اثر نقص فطرت و خبث باطنشان چنين مىپندارند كه حقيقت هيچ امرى بر كسى معلوم نتواند شد، و حتى علوم، خود موانعى در راه وصول به حق است. امّا اينها نمىدانند كه علم، يعنى علم توحيد، صفت سيّد مرسلين و افضل اعمال اوصياى پسنديده و برگزيده او و بخش عظيمى از صفات مؤمنين و متن متين دين و ثمره مجاهدت پرهيزكاران و حاصل رياضات عابدان و پارسايان است و طلب آن بر هر صاحب عقلى واجب عينى است؛ و در مقابل، جهل و نادانى اگر همراه با عناد و اصرار و طلب رياست و استكبار باشد، زهرى مهلك و كشنده است.
«كشف و توضيح» روشن مىسازد كه از جمله الفاظ مشتركى كه اجمال و اشتراك آنها موجب مغالطه گشته، الفاظ «ذكر» و «تذكير» است. در كتاب خدا آمده است: وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ [١]. اخبار كثيرى هم در ستايش ذكر و مجالس ذكر وارد شده است، كه البتّه مقصود از آن ذكر خدا با هدف معرفت اوست. امّا مزخرفان و بطّالان آن را حجّتى بر تزكيه نفوس خود گرفته و اسم تذكير را به خرابات برده و از ذكر محمود غفلت كردهاند. به اصوات و حروف اشتغال ورزيده و به نقل قصص و حكايات و شطح و طامات و به خواندن اشعار مزخرف و شهوتانگيز در عشق و جمال معشوقهها و محبوبههاى خود سرگرم شدهاند.
فصل دوم در بطلان شطحيّات متصوّفان و زيان استماع آن براى مسلمانان
[١] سوره ذاريات [٥١] ، آيه ٥٥.