كسر أصنام الجاهلية - الملا صدرا - الصفحة ٣٤
اختلاف روايات پانزده [١]، يازده، نه [٢] و يا هفت سال [٣] بدانيم. او در سال ١٠٢٧- كه گفته شد تاريخ فراغت از تأليف رساله است- مسلّما در حومه قم بوده است. و با توجه به آنچه در حاشيه «منه» مشاعر ثبت شده، كه تاريخ افاضه «اتّحاد عاقل و معقول ظهر روز جمعه هفتم جمادى الاولى سال ١٠٣٧ بوده [٤]، و نظر به آنچه قبلا از حاشيه سفينة البحار نقل شد، كه صدرا موقع نوشتن «اتّحاد عاقل و معقول» اسفار در قريه كهك قم اقامت داشته، و انكشاف اين امر در روز جمعه [٥]، و حتى بروايتى دقيقا ظهر روز جمعه [٦] اتّفاق افتاده، گمان مىرود كه او در سال ١٠٣٧ هم در حومه قم بوده باشد. خلاصه با توجّه به حجم رساله مىتوان گفت كه تمام رساله در حومه قم تأليف شده است.
منابع رساله
تقريبا همه مطالب و اكثر عبارات و احاديثى كه در اين رساله آمده، جز در موارد معدود، از آثار پيشينيان صدراست؛ كه اغلب بدون ذكر نام و نشان و ظاهرا بدون مراجعه به كتب حديث به نقل آنها پرداخته است. البتّه در اين ميان، كتاب إحياء علوم الدّين غزّالى جاى خاصى دارد، كه او بيش از همه به اين كتاب نظر داشته و مطالب آن را تلخيص كرده است.
چنانكه خود- آنجا كه درباره علامات دوستان خدا سخن مىگويد- تصريح
[١] سيد محسن امين، أعيان الشيعة، ج ٩، ص ٣٢٣؛ شيخ محمد رضا مظفّر، مقدّمه اسفار، ص «ه».
[٢] داريوش شايگان، هانرى كربن، آفاق تفكّر معنوى در اسلام ايرانى، ص ٢٣٣.
[٣] استاد دكتر سيد حسين نصر، مقدّمه رساله سه اصل، ص ٧.
[٤] مشاعر، مشعر هفتم، حاشيه «منه»، ص ٧٧.
[٥] همين رساله، مقدّمه مصحّح، ص ٢٦.
[٦] استاد فقيد سيد محمد مشكاة، مقدّمه المحجّة البيضاء، ص ١٣.