كسر أصنام الجاهلية - الملا صدرا - الصفحة ٢٣
اشارهاى كوتاه به نظريات برخى از اهل فقه و حديث و باصطلاح علماى شريعت است.
از اين جماعت برخى او را صوفى شناخته، ولى از هرگونه اظهار نظر و مدح و قدح خوددارى كردهاند. شيخ يوسف بن احمد بحرانى (متوفّاى ١١٨٦ ه. ق) صاحب لؤلؤة البحرين از اين گروه است كه به عبارت ذيل بسنده كرده است: «كان حكيما فلسفيّا صوفيّا بحتا» [١].
برخى، مروّج دعاوى صوفيّه بشمار آورده، و اين را بر وى نپسنديدند؛ و بويژه از اينكه فقيهان را طعن و تجهيل و در مقابل، ابن عربى را ستايش و تجليل كرده، اظهار شگفتى نموده، بر وى خرده گرفتهاند. ولى در عين حال جانب احتياط رعايت كرده و شرط ادب نگهداشته، از طعن و لعنش دورى جستهاند. ثقة الاسلام مرحوم حاج ميرزا حسين نورى طبرسى (متوفّاى ١٣٢٠ ه. ق) مؤلّف مستدرك الوسائل، كه در شناخت اسناد روايات، احوال روات، طبقات رجال و طبقات علماى اسلام، داناى بزرگ ايران اسلامى است از اين گروه است، كه از وى باحترام نام برده و او را «حكيم متألّه» خوانده، مروّج مقالات صوفيان شناسانده و چنين نگاشته است: «الحكيم المتألّه الفاضل محمد بن إبراهيم الشيرازي الشّهير بملّا صدرا محقّق مطالب الحكمة و مروّج دعاوى الصّوفيّة بما لا مزيد عليه، صاحب التأليفات الشائعة ... و قد أكثر فيها الطّعن على الفقهاء و حملة الدّين و تجهيلهم ... و عكس الأمر في حال ابن العربي [ابن عربي] صاحب الفتوحات، فمدحه ...» [٢].
البته، چنانكه از محدّث و فقيه بزرگى همچون نورى انتظار مىرفت، نظرى معتدل و تا اندازهاى وزين است. ولى عميق و دقيق نيست؛ زيرا صدرا، نه تنها فقيهان پارسا و پرهيزكار را، كه حاملان و حافظان راستين دين و شريعت هستند، طعن نكرده،
[١] لؤلؤة البحرين، ص ١٣١.
[٢] مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٤٢٢.