كسر أصنام الجاهلية - الملا صدرا - الصفحة ٢٦

يكى از چهار قطب دوره اسلامى (فارابى، ابن سينا و خواجه نصير الدين طوسى) معرّفى مى‌كند و بر ديگران، مخصوصا در تصوّف و عرفان ترجيح مى‌دهد، چنين مى‌نويسد:

«لو لا خوف المغالاة لقلت: هو الأوّل من بينهم في المرتبة العلميّة لا سيّما في المكاشفات العرفانيّة، و خلق منه صوفيّا عرفانيّا و فيلسوفا إلهيّا قلّ نظيره أو لا نظير له». [١]

مرحوم حاج شيخ عباس قمى (متوفّاى ١٣٥٩ ه. ق) محدّث مشهور در آثارش، با ذكر عناوينى باشكوه، از قبيل «حكيم متألّه»، «فيلسوف معظّم كامل»، «زنده‌كننده حكمت» [٢] و «عالم اهل زمانش در حكمت» [٣] به تعظيم و تكريمش پرداخته و در كتاب فوائد الرّضويّة، براى نشان دادن مرتبه تديّن و تشرّع وى، پياده رفتنش را هفت بار به حج خاطرنشان ساخته است‌ [٤]. و نيز براى اينكه درجه اعتقادش را به اهل بيت عصمت و طهارت نشان دهد، در حاشيه سفينة البحار نوشته است: من در حاشيه اسفار، در فصل «اتحاد عاقل و معقول» به خطّ شيخنا الأجلّ المحدّث حاج ميرزا محمد قمى (متوفّاى ١٣٤١ ه. ق) صاحب كتاب الأربعين الحسينيّة ديدم كه از مصنّف (صدرا) نقل كرده: من وقتى اين مقام را مى‌نوشتم كه در قريه كهك از قراى قم بودم، براى زيارت دختر موسى بن جعفر عليه السّلام به قم رفتم و در اين حال براى حلّ اين مشكل از او كمك خواستم؛ در نتيجه اين امر براى من كشف شد. و اين واقعه در روز جمعه اتّفاق افتاد. [٥]

آية اللّه فقيد سيّد شهاب الدّين مرعشى نجفى با نظر موافق به وى نگريسته، كه او را در رديف علماى بزرگ اسلام همچون شيخ مفيد قرار داده و با عنوان مطنطن‌

[١] أعيان الشيعة، ج ٩، صص ٣٢١- ٣٢٢.

[٢] ر. ك: فوائد الرّضويّة في أحوال علماء المذهب الجعفريّة، ج ١، ص ٣٧٨.

[٣] ر. ك: الكنى و الألقاب، ج ٣، ص ٣٧٢.

[٤] فوائد الرّضويّة، ج ١، ص ٣٨٠.

[٥] ر. ك: سفينة البحار، ج ٢، ص ١٧.