از اينجا علت اينكه چرا ميان هدى و ميان‌(بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‌) مقابله انداخت؟ روشن مى‌گردد، چون مقابله ميان آن دو مقابله ميان عام و خاص است، قرآن براى بعضى افراد هدايت، و براى بعضى ديگر بيناتى از هدايت است.

(فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ) كلمه شهادت به معناى حاضر بودن در جريان، و اطلاع يافتن از آن است، (وقتى مى‌گوئيم من در وقوع فلان امر شاهد بودم، يعنى حاضر بودم، و در نتيجه حضورم از جريان اطلاع يافتم)، و شاهد ماه رمضان بودن، به اين معنا است كه انسان هم چنان زنده و هوشيار بماند، تا ماه رمضان فرا رسد، و آدمى از فرا رسيدنش آگاه شود، و اين شهادت هم نسبت به تمامى ماه صادق است، و هم نسبت به بعضى از آن، (مانند اينكه آدمى در اوائل ماه، مسافر باشد و در اواخر آن حاضر شود) و اما اينكه مراد از شهود شهر اين باشد كه انسان شاهد رؤيت هلال رمضان باشد در حالى كه مسافر هم نباشد، صحيح نيست چون دليلى در لفظ آيه بر آن نيست، بله از راه ملازمه آنهم در بعضى از اوقات و به كمك قرائن مى‌توان چنين معنايى را بر آيه تحميل كرد، و ليكن در آيه هيچ قرينه‌اى بر اين معنا وجود ندارد.

(وَ مَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى‌ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ) وارد ساختن اين جمله در آيه مورد بحث از قبيل تكرار به منظور تاكيد و غيره نيست، چون قبلا هم گفتيم دو آيه قبلى در مقام بيان حكم نبودند، و تنها در مقام زمينه‌چينى بودند، و فقط آيه سوم حكم را بيان مى‌كند، پس آيه سوم مشتمل بر جمله تكرارى نيست.

(يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ، وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ، وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ) كانه اين جمله مى‌خواهد مجموع مطالب آيه را تعليل كند، هم استثنا شدن مريض و مسافر و افطار كردن آن دو در ماه رمضان را، و هم روزه گرفتن در ايام ديگر سال را، چيزى كه هست اينكه جمله اول مطلب اول را تعليل مى‌كند و مى‌فرمايد چون خدا سهولت را برايتان خواسته، و جمله آخر يعنى‌(وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ) مطلب بعد را و مى‌فرمايد اينكه گفتيم به همان عدد از روزهاى ديگر سال را روزه بگيريد براى اين بود كه تكميل سى روز امرى واجب است.

و حرف لام در جمله‌(وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ) الخ لام غايت است، و جمله عطف است بر جمله: يريد الخ، چون آن جمله نيز مشتمل بر معناى غايت بود، و تقدير كلام اين است كه: