ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ١٥٢ - معناى سلم كه بدان امر شده و مراد از گامهاى شيطان كه از آن زنهار داده شده است

مى‌كند، و باطلى را كه اجنبى از دين است زينت داده و در لفافه زيباى دين مى‌پيچد، و نام دين بر آن مى‌گذارد، و انسانهاى جاهل هم بدون دليل آن را مى‌پذيرند، و علامت شيطانى بودن آن اين است كه خدا و رسول در ضمن تعاليم دينى خود نامى از آن نبرده باشند.

و از خصوصيات سياق كلام و قيود آن اين معنا نيز استفاده مى‌شود، كه خطوات شيطان تنها آن گامهايى از شيطان است، كه در طريقه و روش پيروى شود. و اگر فرض كنيم كه اين پيروى كننده مؤمن باشد- كه طريقه او همان طريقه ايمان است لا جرم طريقه چنين مؤمنى طريقه شيطانى در ايمان است، و وقتى بر هر مؤمنى دخول در سلم واجب باشد، قهرا هر طريقى كه بدون سلم طى كند خطوات شيطان و پيروى از آن پيروى از خطوات شيطان خواهد بود.

پس اين آيه شريفه نظير آيه:(يا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالًا طَيِّباً، وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ، إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ إِنَّما يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ، وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ)[١] خواهد بود.

و نيز نظير آيه:(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّيْطانِ، فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ)[٢].

و باز نظير آيه:(كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ: إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ)[٣] مى‌باشد و فرق ميان اين آيات و آيه مورد بحث اين است كه در آيه مورد بحث به خاطر كلمه (كافه) دعوت متوجه به جماعت شده، و در آيات نامبرده اين خصوصيت، نيست پس آيه مورد بحث در معناى آيه:(وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا)[٤] و آيه:(وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً، فَاتَّبِعُوهُ، وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ)[٥] است، كه خطاب متوجه جامعه اسلام و مجموعه افراد شده.

[١] هان اى مردم از آنچه در زمين حلال و طيب است بخوريد، و گامهاى شيطان را پيروى مكنيد كه او براى شما دشمنى است آشكار، او تنها شما را به بدى و فحشا مى‌خواند و به اين دستور مى‌دهد كه به خدا چيزهايى را نسبت دهيد كه علمى بدان نداريد،( به تفسير اين آيه مراجعه شود. سوره بقره آيه ١٦٨

[٢] اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد گامهاى شيطان را پيروى مكنيد، و هر كس گامهاى شيطان را پيروى كند بداند كه شيطان به فحشا و منكر امر مى‌كند. سوره نور آيه ٢١

[٣] از آنچه خدا روزيتان كرده بخوريد و گامهاى شيطان را پيروى مكنيد كه او براى شما دشمنى است آشكار. سوره انعام آيه ١٤٢

[٤] سوره آل عمران آيه ١٠٣

[٥] سوره انعام آيه ١٥٣