ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٣ - آنچه در اين باره از تدبر در آيات كتاب استفاده ميشود

تفصيل و تدرج است، امرى است غير اين قرآن نازل شده، و قرآن به منزله لباسى است براى آن امر. و همين معنا يعنى اينكه قرآن، نازل شده و بشرى شده كتاب مبين (كه ما آن را حقيقت كتاب مى‌ناميم) باشد، و به منزله لباسى باشد براى اندام صاحب لباس، و مثال باشد براى حقيقت و نيز به منزله مثل باشد براى غرض صاحب كلام، خود مصحح آن است كه احيانا آن حقيقت را هم قرآن بناميم هم چنان كه در آيه شريفه:(بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ)[١] و آياتى ديگر اين تعبير آمده، و همين نكته باعث مى‌شود كه آيه:(شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ)[٢]، و آيه‌(إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ)[٣]، و آيه‌(إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ)[٤] را كه دلالت دارند بر اينكه قرآن يك دفعه نازل شده حمل كنيم بر نازل شدن حقيقت قرآن، يعنى كتاب مبين، بر قلب رسول خدا ص در يك شب، هم چنان كه همين قرآن بعد از آنكه بشرى و خواندنى و مفصل شد، تدريجا در مدت بيست و سه سال دعوت نبويه نازل شده است.

اين نزول تدريجى از آيات زير استفاده مى‌شود:(وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى‌ إِلَيْكَ وَحْيُهُ)[٥] و آيات:(لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ، إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ، فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ)[٦] چون از اين آيات بر مى‌آيد كه رسول خدا ص مى‌دانسته چه آيه‌اى بر او نازل مى‌شود، و به همين جهت قبل از آنكه وحى آيه‌اى تمام شود او از پيش، آيه را مى‌خوانده، و خداى تعالى از اين كار نهيش فرمود، كه ان شاء اللَّه توضيحش در جاى مناسب خواهد آمد.

و سخن كوتاه آنكه: اگر كسى در آيات قرآنى تدبر و دقت كند هيچ چاره‌اى جز اين ندارد كه اعتراف كند به اينكه آيات قرآنى دلالت دارد بر اينكه اين قرآنى كه تدريجا بر رسول‌

[١] بلكه آن قرآنى است ارجمند در لوحى محفوظ. سوره بروج آيه ٢٢

[٢] ماه رمضان كه در آن قرآن را نازل كرديم. سوره بقره آيه ١٨٥

[٣] ما نازل كرديم قرآن را در شب قدر. سوره قدر آيه ١

[٤] ما نازل كرديم قرآن را در شبى مبارك. سوره دخان آيه ٢

[٥] در قرآن قبل از تمام شدن وحيش عجله مكن. سوره طه آيه ١١٤

[٦] زبان خود را بدان حركت مده، كه به آن عجله كرده باشى، چون كه جمع آن و نيز خواندش به عهده ما است، پس همين كه آن را خوانديم خواندنش را پيروى كن، و سپس به عهده ما است كه آن را بيان كنيم. سوره قيامت آيات ١٥- ١٩