ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٩٥ - دستههاى مختلف آيات قرآنى راجع به جهاد و قتال و مراتب و مراحل آن

بعد از آنكه مدتها مسلمين را سفارش مى‌كرد تا با كفار مماشات كنند، و در برابر آزار و اذيتشان صبر و حوصله به خرج دهند، آياتى ديگر نازل شد و مسلمين را امر به قتال با آنان نمود، كه بعضى از آنها در اينجا از نظر خواننده مى‌گذرد:

(أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا، وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى‌ نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ، الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ، إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ)[١] و ممكن است بگوئيم آيه شريفه در باره دفاعى نازل شده است، كه در واقعه بدر و امثال آن مامور بدان شده‌اند.

و همچنين آيه شريفه:(وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ، وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِما يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ نِعْمَ الْمَوْلى‌ وَ نِعْمَ النَّصِيرُ)[٢] و نيز آيه شريفه:(وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ، وَ لا تَعْتَدُوا، إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ)[٣].

دسته ديگر آياتى است كه در باره قتال با اهل كتاب نازل شده مانند آيه:(قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ، وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ، وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ)[٤].

دسته ديگر آيات قتال با عموم مشركين است، كه غير از اهل كتابند، مانند آيه شريفه:

(فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ)[٥] و آيه:(وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً)[٦].

[١] كسانى كه مورد هجوم قرار مى‌گيرند اجازه قتال دارند چون ستم شده‌اند و خدا بر نصرتشان قادر است همانهايى كه از خانه‌هايشان بدون حق بيرون شدند و تنها به جرم اينكه مى‌گفتند رب ما اللَّه است از وطن آواره گشتند. سوره حج آيه ٤٠

[٢] با ايشان قتال كن تا به كلى فتنه از بين برود، و دين همه‌اش براى خدا شود اگر دست از فتنه برداشتند كه خدا به آنچه مى‌كنيد بينا است، و اگر هم چنان اعراض كردند پس بدان كه خدا سرپرست شما است، خدايى كه مولى و ياور خوبى است. سوره انفال آيه ٤٠

[٣] در راه خدا با كسانى كه با شما قتال مى‌كنند قتال كنيد، ولى تجاوز نكنيد كه خدا متجاوزان را دوست نمى‌دارد. سوره بقره آيه ١٩٠

[٤] با آن دسته از اهل كتاب كه به خدا و به روز جزا ايمان نمى‌آورند، و آنچه خدا و رسولش حرام كرده حرام نمى‌دانند، و به دين حق نمى‌گروند، قتال كنيد، تا مجبور شوند به دست خود و به كمال ذلت جزيه بپردازند. سوره توبه آيه ٢٩

[٥] با مشركين هر جا كه برخورديد قتال كنيد. سوره توبه آيه ٥

[٦] با همه مشركين قتال كنيد همانطور كه آنها با همه شما قتال و كارزار مى‌كنند. سوره توبه آيه ٣٦