هلاك مى‌كند و تنها بيست درصد ممكن است به خاطر عوامل خاصى از شر آن خلاصى يابد و ساحت زندگيش به فنا و مذلت تهديد نشود ولى در رباى اجتماعى كه امروز در ميان ملل و دولتها رسميت يافته و بر اساس آن قوانين بانكى جعل شده بعضى از آثار سوء رباى فردى را ندارد چون جامعه به خاطر شيوع و رواج آن و متعارف شدنش از آن راضى است و هيچ به فكر خطرها و زيان‌هاى آن نمى‌افتد ولى در هر صورت آثار وضعى آن كه عبارت است از تجمع ثروت و تراكم آن از يك طرف و فقر و محروميت عمومى از طرفى ديگر، غير قابل اجتناب است هم چنان كه مى‌بينيم اين جدايى و بيگانگى در بين دو طبقه از مردم دنيا پيدا شده، يكى طبقه ثروتمند و يكى فقير و روز به روز اين اثر شوم كوبنده‌تر و ويرانگرتر خواهد شد هر چند كه ما شخصا اين ويرانگرى را پيش آمدى خيلى دور بپنداريم و يا حتى آن را از جهت طول مدت ملحق به عدم بدانيم اما از نظر اجتماعى و از ديدگاه يك جامعه‌شناس اين اثر شوم بسيار عاجل و زودرس است چون عمر اجتماع با عمر فرد تفاوت دارد و يك روز از نظر جامعه‌شناس برابر با يك عمر در نظر ساير افراد است، روز اجتماع همان است كه قرآن كريم در باره‌اش فرموده:(وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ).[١] منظور از اين روزگار همان عصر و قرن است كه در هر قرنى مردمى بر مردم ديگر غلبه مى‌كنند و طائفه‌اى كه روزگار به كامش بود به دست طائفه‌اى ديگر منكوب و حكومتى به دست حكومتى ديگر منقرض مى‌شود، امتى كه روى كار بود، بر كنار شده و امتى ديگر روى كار مى‌آيد و معلوم است كه سعادت انسان نبايد تنها از نظر فرد مورد عنايت قرار گيرد بلكه همانطور كه ما به سعادت فرد فرد علاقمنديم بايد به فكر سعادت نوع و جامعه خود نيز بوده باشيم.

هم چنان كه مى‌بينيم قرآن كريم هيچ وقت از سرنوشت هيچ فردى سخن نمى‌گويد و در باره هيچ فردى پيشگويى نمى‌كند هر چند كه به كلى در باره فرد ساكت نيست اما خود را كتابى معرفى مى‌كند كه خدا آن را براى سعادت نوع انسان نازل كرده، و سعادت جنس بشر را در نظر گرفته چه بشر امروز و چه آينده و چه گذشته.

پس اينكه فرموده:(يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ) احوال ربا و صدقات و آثارى كه اين دو دارند (چه نوعى و چه فردى) را بيان مى‌كند و مى‌فرمايد: محق و نابودى و ويرانگرى از لوازم جدايى ناپذير ربا است هم چنان كه بركت و نمو دادن مال اثر لا ينفك صدقه‌

[١] و ما روزگار را دست به دست ميان جوامع مى‌گردانيم. سوره آل عمران آيه ١٤٠