خداى تعالى نفرموده:(وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ)[١] اين همان تفاوتى است كه در مؤمن و مسلم هست، و تنها مؤمن است كه خداى تعالى حسناتش را مضاعف نموده و يك عمل نيك او را هفتصد برابر مى‌كند، اين است تفاوت و برترى مؤمن كه خدا حسنات او را به مقدار صحت ايمانش چندين برابر مى‌كند، و خدا با مؤمن هر چه بخواهد مى‌كند.[٢] مؤلف: در اين معنا رواياتى ديگر نيز هست، و اساس همه اين روايات بر اين است كه جمله‌(وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ) را بالنسبه به غير انفاق‌گران مطلق گرفته، و همين طور هم هست، چون هيچ دليلى نداريم كه آيه شريفه مختص به انفاق‌گران باشد، و شامل ساير اعمال نيك نشود، بله، آيه در مورد انفاق‌گران نازل شده، ليكن اين مورد نه مخصص است و نه مقيد، و وقتى آيه مطلق باشد قهرا كلمه يضاعف نيز مطلق خواهد بود، هم مضاعف عددى را مى‌گيرد، و هم غير عددى را، و معنا چنين مى‌شود: خدا عمل هر نيكوكار را به قدر نيكوكاريش هر جور بخواهد و براى هر كس مضاعف مى‌كند (يا به هفتصد برابر و يا كمتر و يا بيشتر) همانطور كه انفاق انفاق‌گران را اگر بخواهد تا هفتصد برابر مضاعف مى‌سازد.

خواهى گفت: در ذيل آيه‌(وَ اللَّهُ يُضاعِفُ) از قائلى نقل كرديد كه گفته است: منظور از مضاعف كردن هفتصد برابر است، بعد آن را رد كرديد و نپذيرفتيد، و در اينجا اطلاق آيه را شامل زيادتر از هفتصد برابر هم دانستيد آيا بين اين دو بيان شما منافات نيست؟ مى‌گوئيم نه، زيرا آنجا هم مى‌خواستيم بگوئيم مثل هفتصد دانه جمله مضاعفه را مقيد به مساله انفاق نمى‌كند، و جمله مضاعفه وابسته به مساله هفتصد دانه نيست، و خواستيم نتيجه بگيريم كه اگر مساله هفتصد دانه مخصوص انفاق است دليل نمى‌شود كه جمله‌(وَ اللَّهُ يُضاعِفُ) هم مخصوص انفاق باشد، و گفتيم مورد مخصص نيست، اينجا هم همين را مى‌گوئيم، روايت هم همين را مى‌گويد، يعنى هم مساله را مختص به انفاق نمى‌كند، و هم مضاعفه را منحصر در هفتصد برابر نمى‌سازد.

و اينكه حمران پرسيد: مگر خدا نفرموده: (مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ ...) و امام در پاسخش فرمود: مگر نه اين است كه خداى تعالى فرموده:(وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ) اين جمله، آيه قرآن نيست چون چنين آيه‌اى در قرآن نداريم، بلكه امام خواسته است آيه را نقل به معنا كند، معنايى كه از دو آيه قرآن گرفته شده، يكى آيه مورد بحث و ديگرى آيه

[١] سوره بقره آيه ٢٤٥

[٢] تفسير عياشى ج ١ ص ٤٧٩