ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٤٠ - توضيح نكتهاى كه در عدم انطباق جواب با سؤال(در آيه) نهفته است و رد وجوه نادرستى كه در اين مورد گفته شده است

سؤال ايشان را پاسخ نداده، جواب را از سؤال صحيحى داد كه آنها نكرده بودند، يعنى بيان حال و انواع كسانى كه بايد به ايشان انفاق كرد، تا هم جوابى داده باشد، و هم تعليمشان كرده باشد كه چگونه سؤال كنند.

و اين سخن از مفسرين سخنى است بليغ، الا اينكه يك چيز را نگفتند و آن اين است كه آيه شريفه در عين حال جنس مورد انفاق را هم بيان كرده، و با دو جمله بطور اجمال متعرض آن نيز شده، اول با كلمه (من خير)، و دوم با جمله ((وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ‌) ...).

پس آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه آن چيزى كه بايد انفاق شود مال است، حال هر چه مى‌خواهد باشد، چه كم و چه زياد، و اينكه اين عمل عمل خبرى است، و خدا بدان آگاه است، و ليكن ايشان بايد مى‌پرسيدند به چه كسى انفاق كنند، و مستحق انفاق را بشناسند، و مستحقين انفاق عبارتند از والدين، و اقربا، و ايتام، و مساكين، و ابن السبيل.

و از سخنان عجيب و غريب، گفتار بعضى از مفسرين است كه گفته‌اند: مراد از كلمه (ما) در جمله (ما ينفقون) پرسش از ماهيت نيست، چون استعمال (ما) در ماهيت يك اصطلاح منطقى است، كه نبايد يك جمله عربى و مخصوصا جمله قرآنى را كه فصيح‌ترين كلام و بليغ‌ترين كلمات عربى است با اصطلاح منطقى معنا كنيم، بلكه كلمه نامبرده سؤال از كيفيت انفاق است، كه به چه صورت اين عمل را انجام دهند؟ و مال را در چه محلى مصرف كنند؟ در پاسخ فرموده در اين مصارف خرج كنيد، پس جواب مطابق سؤال است، نه آن طور كه علماى بلاغت گفته‌اند.

نظير اين سخن بلكه غريب‌تر از آن گفتار بعضى ديگر است كه گفته‌اند: هر چند سؤال بلفظ (ما) آمده، الا اينكه مقصود سؤال از كيفيت است، چون همه مى‌دانند كه آنچه انفاق مى‌شود مال است، نظير آيه:(قالُوا ادْعُ لَنا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنا ما هِيَ إِنَّ الْبَقَرَ تَشابَهَ عَلَيْنا)[١]، كه در سؤال خود كلمه (ما) را آورده‌اند، با اينكه بنى اسرائيل مى‌دانستند گاو چيست، و چه صفتى دارد، و ما نمى‌توانيم كلمه (ما هى) را حمل بر سؤال از ماهيت كنيم، ناگزير بايد بگوئيم سؤال از صفاتى است كه گاو مورد نظر را از گاوهاى ديگر جدا كند، و به همين جهت جواب را مطابق سؤال داد و فرمود: (قالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّها بَقَرَةٌ لا ذَلُولٌ‌) ... [٢].

امر بر اين مفسرين مشتبه شده و خيال كرده‌اند وقتى كلمه (ما) در لغت وضع نشده‌

[١] بنى اسرائيل گفتند: اى موسى از خدايت بخواه براى ما بيان كند كه آن چيست چون گاو بر ما مشتبه شده است. سوره بقره آيه ٦٥

[٢] سوره بقره آيه ٦٦