حكمت نامه لقمان - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨ - رمز دستيابى لقمان به حكمت

پاسخ اجمالى پرسش مذكور، اين است كه نور حكمت، بر پايه سنّت الهى، مقدّمات خاصّ خود را دارد[١] كه مهم‌ترين آنها، عبارت است از: ايمان، اخلاص، عمل صالح، زهد و غذاى حلال. جامع‌ترين سخن در مقدّمات حكمت، سخنى است منسوب به امام حكيمان، على عليه السلام، كه مى‌فرمايد:

مَن أخلَصَ للّهِ أربَعينَ صَباحا، يَأكُلُ الحَلالَ، صائِما نَهارَهُ، قائِما لَيلَهُ، أجرَى اللّهُ سُبحانَهُ يَنابيعَ الحِكمَةِ مِن قَلبِهِ عَلى لِسانِهِ.[٢]

هر كس چهل روز اخلاص داشته باشد، حلال بخورد، روز را روزه بگيرد و شب‌زنده‌دارى كند، خداوند پاك، چشمه‌هاى حكمت را از دلش بر زبانش روان مى‌سازد.

و امّا پاسخ تفصيلى اين پرسش: در مورد لقمان، در روايات مختلف، به نكات متعدّدى از مقدّمات حكمت اشاره شده است، چنان كه در حديث نبوى آمده است:

حَقّا أقولُ: لَم يَكُن لُقمانُ نَبِيّا و لكِن كانَ عَبدا كَثيرَ التَّفَكُّرِ، حَسَنَ اليَقينِ أحَبَّ اللّهَ فَأَحَبَّهُ و مَنَّ عَلَيهِ بِالحِكمَةِ[٣].

حقيقتا مى‌گويم: لقمان، پيامبر نبود؛ بلكه بنده‌اى انديشمند بود، يقينى نيكو داشت، خدا را دوست مى‌داشت و خداوند هم او را دوست داشت و با اعطاى حكمت به او، بر وى منّت گذاشت.

در گزارش ديگرى آمده است:

مردى در برابر لقمان حكيم ايستاد و به وى گفت: تو لقمانى؟ تو برده‌

[١] ر. ك: دانش‌نامه عقايد اسلامى: ج ٢/ معرفت‌شناسى/ بخش ششم/ فصل چهارم: خاستگاه الهام.

[٢] مسند زيد بن على: ص ٣٨٤.

[٣] مجمع البيان: ج ٨ ص ٤٩٤، بحار الأنوار: ج ١٣ ص ٤٢٤.