حكمت نامه لقمان

پيش گفتار

انتساب حكمت هاى ناب به لقمان

افسانه يا حكمت؟

حكمت، در قرآن و حديث

اقسام حكمت

1 حكمت علمى

2 حكمت عملى

3 حكمت حقيقى

سرآمد حكيمان

فصل يكم زندگى نامه لقمان

نژاد و مشخصات ظاهرى

تاريخ زندگى

محل زندگى

نقش انگشتر

شاگردان

طول عمر

آرامگاه

آيا لقمان، پيامبر بود؟

رمز دستيابى لقمان به حكمت

همانندان لقمان در امت اسلامى

1 سلمان

2 ابو حمزه ثابت بن دينار ثمالى

3 يونس بن عبد الرحمن

فصل دوم اندرزهاى لقمان در قرآن

2/ 1 خطر شرك

2/ 2 نقش اعمال در سرنوشت انسان

2/ 3 از كارهاى بزرگ و اساسى

2/ 4 خطر تكبر و غرور

2/ 5 آرام گام برداشتن و آهسته سخن گفتن

فصل سوم داستان هايى از حكمت هاى لقمان

3/ 1 نپذيرفتن داورى ميان مردم

3/ 2 نخستين حكمتى كه از لقمان آشكار شد

3/ 3 سخن حكيمانه لقمان درباره نپرسيدن

3/ 4 لذيذترين و خبيث ترين عضو حيوان

3/ 5 دل نبستن به خشنودى مردم

3/ 6 طولانى ننشستن در مستراح

3/ 7 تنهانشينى طولانى

3/ 8 دور كردن تهمت از خود

3/ 9 عيب گرفتن بر نقش يا نقاش؟

3/ 10 كشتن جو به جاى كنجد

فصل چهارم حكمت هايى درباره دانش و شناخت

4/ 1 ارزش خرد

4/ 2 نشانه خرد

4/ 3 نشانه دانشمند

4/ 4 سخن حكيمان

3/ 5 دانش پژوهى

4/ 6 ادب دانش آموزى

4/ 7 فايده يادگيرى دانش

4/ 8 ارزش دانش و همنشينى با دانشمند

4/ 9 ادب همنشينى با دانشمند

4/ 10 فضيلت دانشمند و حكيمان

4/ 11 نكوهش علاقه به نادان و دشمنى دانا

4/ 12 پرهيز از فرستادن پيك نادان

فصل پنجم عوامل خودسازى

5/ 1 نصيحت پذيرى

5/ 2 يقين

5/ 3 فروتنى

5/ 4 جهاد با نفس

5/ 5 مراقبت از نفس

5/ 6 مبارزه با شيطان

5/ 7 آمرزش خواهى

5/ 8 ترس و اميد

5/ 9 پرواى الهى

5/ 10 ياد خدا

5/ 11 ياد مرگ

5/ 12 ياد آخرت

5/ 13 اهتمام به كار آخرت

5/ 14 اعتماد به خدا

5/ 15 خوش گمانى به خدا

5/ 16 توكل بر خدا

5/ 17 فرمانبرى از خدا

5/ 18 بهره گيرى از اوقات فراغت

5/ 19 بى رغبتى به دنيا

5/ 20 امانتدارى

5/ 21 قناعت

5/ 22 خشنودى

5/ 23 سكوت

5/ 24 انفاق

5/ 25 فروتنى

5/ 26 آمرزش خواهى و تسبيحگويى در سحرگاهان

5/ 27 بلا

فصل ششم آفت هاى خودسازى

6/ 1 ستم

6/ 2 خودپسندى

6/ 3 حسد

6/ 4 ريا

6/ 5 جدال

6/ 6 خشم

6/ 7 زنا

6/ 8 دروغ

6/ 9 بد اخلاقى

6/ 10 اعتماد به دنيا

6/ 11 گوش دادن به موسيقى

6/ 12 نگاه حرام

6/ 13 تنبلى و بى حوصلگى

فصل هفتم آداب اخلاقى و اجتماعى

7/ 1 ادب جويى

7/ 2 ادب گفتار

7/ 3 ادب خنديدن

7/ 4 ادب مشورت

7/ 5 ادب خوردن

7/ 6 ادب ميهمانى

7/ 7 ادب تخلى

7/ 8 ادب داورى

7/ 9 ادب قرض گرفتن

7/ 10 ادب نادارى

7/ 11 ادب دنيا جويى

7/ 12 ادب مجلس

7/ 13 ادب سفر

7/ 14 ادب معاشرت با مردم

7/ 15 ادب معاشرت با پادشاه

7/ 16 ادب معاشرت با دشمنان

7/ 17 ادب انتخاب خدمتكار

7/ 18 انتخاب دوست

7/ 19 كسى كه سزاوار همنشينى است

7/ 20 كسى كه شايسته همنشينى نيست

7/ 21 دورى از همراه بد

7/ 22 پرهيز از خوار شمردن فقير

7/ 23 پرهيز از دشمنى با مردم

7/ 24 پرهيز از موضع تهمت

7/ 25 درخواست از نو كيسه

7/ 26 اصلاح ميان خانواده ها و برادران

7/ 27 مهار كردن زبان

7/ 28 كار خوب

7/ 29 نيكى به پدر و مادر

7/ 30 اول همسايه، سپس خانه

7/ 31 بدترين مردم

7/ 32 خاموش كردن بدى با خوبى

7/ 33 سنگينى سخن بد

7/ 34 سنگينى بدهى

7/ 35 پنهان كردن گرفتارى

7/ 36 مهربانى با يتيمان و بيوه زنان

7/ 37 حقيقت پرهيزكارى

7/ 38 نيكى به كسى كه بدى كرد

7/ 39 نشانه هاى ايمان كامل

7/ 40 رازدارى

7/ 41 كسى كه مدارا با او لازم است

7/ 42 تشويق به مشورت

7/ 43 پيشگيرى از پشيمانى

7/ 44 راه دستيابى به خير دنيا و آخرت

فصل هشتم مثل هاى حكيمانه

8/ 1 مثل دين

8/ 2 مثل نماز

8/ 3 مثل دنيا

8/ 4 مثل بندگان دنيا

8/ 5 مثل مرگ و رستاخيز

8/ 6 مثل امر كننده به نيكى و فراموش كننده خود

فصل نهم حكمت هاى گوناگون

9/ 1 عبرت در طلب روزى

9/ 2 برترين ثروت

9/ 3 امانت سپردن به خدا

9/ 4 كناره گيرى از شر

9/ 5 راه نجات

9/ 6 ثروت انسان

9/ 7 بزرگ ترين مصيبت ها

9/ 8 متوقف شدن روزى دزد

9/ 9 اقسام زنان

9/ 10 فايده اطاعت از خداوند

9/ 11 مردم سه بخش دارند

9/ 12 كمال نعمت

9/ 13 خوش اخلاقى

9/ 14 زيان هاى فقر

9/ 15 رعايت حقوق پدر و مادر

فصل دهم حكمت هاى جامع

فهرست منابع و مآخذ

فهرست تفصيلى

حكمت نامه لقمان - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٧ - فصل دهم حكمت هاى جامع

٣٧٥. امام صادق عليه السلام‌ در بيان آنچه لقمان عليه السلام به پسرش گفت: پسرم! هر چيزى، نشانه‌اى دارد كه بدان شناخته مى‌شود و بر اساس آن، مورد گواهى قرار مى‌گيرد، و همانا دين، سه نشانه دارد: دانش، ايمان، و عمل به آن.

ايمان، سه نشانه دارد: ايمان به خدا و كتاب‌هاى او و فرستادگانش.

دانشمند، سه نشانه دارد: شناخت خدا و شناخت آنچه مى‌پسندد و شناخت آنچه نمى‌پسندد.

صالح، سه نشانه دارد: نماز و روزه و زكات.

متظاهر نيز سه نشانه دارد: با برتر از خود مى‌ستيزد، و چيزى را مى‌گويد كه نمى‌داند، و در پىِ چيزى است كه به آن، دست نمى‌يابد.

ستمگر، سه نشانه دارد: به بالاتر از خودش با نافرمانى، و به پايين‌تر از خودش با چيرگى، ستم مى‌كند و به ستمگران، يارى مى‌رساند.

منافق، سه نشانه دارد: زبانش مخالف دلش، و دلش مخالف كارش، و ظاهرش مخالف باطنش است.

گنهكار، سه نشانه دارد: خيانت مى‌ورزد، دروغ مى‌گويد، و با سخن خودش نيز مخالفت مى‌كند.

رياكار، سه نشانه دارد: هنگامى كه تنها باشد، تنبلى مى‌كند و هنگامى كه نزد مردم باشد، چابك است و در هر كارى، خود را در مَعرض ستايش ديگران قرار مى‌دهد.

حسود، سه نشانه دارد: هرگاه غايب باشد، غيبت مى‌كند و هرگاه حاضر باشد، چاپلوسى مى‌كند، و به خاطر گرفتارى، سركوفت مى‌زند.

اسرافكار، سه نشانه دارد: چيزى را مى‌خرد كه لازم ندارد، و چيزى را مى‌پوشد كه لازم ندارد، و چيزى را مى‌خورد كه لازم ندارد.

تنبل، سه نشانه دارد: تا آنجا سستى مى‌كند كه كوتاهى مى‌شود، و تا آنجا كوتاهى مى‌كند كه ضايع مى‌سازد، و تا آنجا ضايع مى‌سازد كه گناه مى‌كند.

غافل، سه نشانه دارد: اشتباه و سرگرمى و فراموشى.