تاريخ حديث شيعه از آغاز سده چهاردهم هجرى تا امروز - وفايى، مرتضى - الصفحة ١٤٢ - بعضى از اصطلاحات جرح و تعديل

دو. جرح و تعديل‌

اصطلاح جرح و تعديل، مركّب از دو واژه «جرح» به معناى زخم زدن و «تعديل» به معناى عادل شمردن است و در اصطلاح علوم حديث، دانشى است كه درباره راويان و ارزش‌گذارى آنها به‌وسيله آنچه درباره‌شان از مدح و ذم گفته شده، بحث مى‌كند.[١]

دانش جرح و تعديل، يكى از مهم‌ترين دانش‌هاى مرتبط با علم رجال است كه هر كسى به صِرف داشتن آگاهى از علوم حديث، جرئت و توانايى ورود به قلمرو آن را ندارد؛ چرا كه شخص جارح يا معدِّل، بايد از هر جهت داراى اطّلاعات كافى باشد و به احوال راويان و مشايخ و طبقات راويان، آگاهى كامل داشته باشد و از مذهب، اغراض و مقاصد، زمان زيستن، زمان وفات، محلّ زندگى، قدرت حفظ، قدرت تحمّلِ حديث، چگونگى دريافت حديث و بسيارى خصوصيات ديگر راوى، اطّلاع كافى در اختيار داشته باشد.[٢]

به همين جهت، بسيارى از علما معتقدند اين صفات به آسانى در هر كس يافت نمى‌شود. لذا تعداد ارباب جرح و تعديل در ميان اهل سنّت و اماميه، اندك است.[٣]

بعضى از اصطلاحات جرح و تعديل‌

الف- تعديل (توثيق و مدح): حجةٌ، ثقةٌ، ثقةٌ فى الحديث، ثقةٌ ثقةٌ، عينٌ، وجهٌ، وجهٌ من وجوه أصحابنا، فقيهٌ.

ب- جرح (مذمّت و تضعيف): ضعيفٌ، كذّابٌ، وضّاعٌ، فاسقٌ، واهٍ، غالٍ، ملعونٌ، متّهمٌ، لايُعبأُ بِه، مضطربٌ.

[١]. علوم الحديث و مصطلحه، ص ١٠٩.

[٢]. ر. ك: دانش حديث، محمّد باقر نجف‌زاده، ص ١١٦- ١١٧.

[٣]. همان، ص ١١٧.